Nghị quyết số 21-NQ/TW là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chính sách đất đai nhằm giải phóng nguồn lực và xử lý những vấn đề đặt ra từ thực tiễn như thu hồi đất, hỗ trợ tái định cư...

Trong quá trình phát triển đất nước, thu hồi đất để triển khai các dự án hạ tầng đô thị, khu công nghiệp, công trình công cộng là yêu cầu tất yếu. Song thực tiễn nhiều năm qua cho thấy phần lớn các vụ việc khiếu nại, khiếu kiện về đất đai đều liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

Trong bối cảnh đó, theo giới chuyên gia, Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, là cơ sở quan trọng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện chính sách đất đai; trong đó nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong quyết định, điều tiết giá đất nhằm giải phóng nguồn lực và xử lý những vấn đề đặt ra từ thực tiễn.

Sớm tính toán nhu cầu tái định cư

Từ góc độ cơ quan quản lý, theo ông Lê Văn Bình - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Luật Đất đai năm 2024 đã có nhiều thay đổi theo hướng bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội.

Một trong những điểm mới quan trọng là quy định rõ các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế-xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Việc này nhằm tăng tính công khai, minh bạch, tạo điều kiện để người dân giám sát quá trình cơ quan nhà nước thực hiện quyền thu hồi đất.

Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng được đổi mới theo hướng bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi. Luật quy định đa dạng hình thức bồi thường bằng tiền, bằng đất hoặc bằng nhà ở; quy định nhiều khoản hỗ trợ nhằm giúp người dân ổn định cuộc sống và sản xuất.

Bên cạnh đó, luật quy định các khoản hỗ trợ bao gồm: Hỗ trợ ổn định đời sống, ổn định sản xuất, kinh doanh; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm; hỗ trợ tái định cư và các khoản hỗ trợ khác. Ngoài ra, người có đất bị thu hồi còn được bồi thường thiệt hại về nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt theo đơn giá xây dựng mới có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương…

Tuy vậy, để cụ thể hóa nguyên tắc trên, theo đại diện lãnh đạo Cục Quản lý đất đai, trước hết, địa phương cần chủ động chuẩn bị "quỹ tái định cư" (quỹ đất, quỹ nhà và các khu tái định cư). Đây là điều kiện quan trọng để thực hiện đa dạng các hình thức bồi thường theo quy định Luật Đất đai năm 2024.

"Nếu địa phương có quỹ đất, quỹ nhà và người sử dụng đất có nhu cầu, việc bồi thường có thể được thực hiện bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở," ông Bình nêu quan điểm, đồng thời nhấn mạnh cách tiếp cận này cũng sẽ mở rộng sự lựa chọn cho người có đất bị thu hồi, tạo thêm điều kiện để tổ chức công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thuận lợi hơn.

Với tinh thần đó, các địa phương cần tính toán từ sớm nhu cầu tái định cư, trên cơ sở dự báo trong khoảng thời gian 5-10 năm tới sẽ triển khai bao nhiêu dự án và có bao nhiêu hộ gia đình cần được bố trí tái định cư.

Ngoài ra, ông Bình cũng đề cập tới yêu cầu tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về đất đai. Theo đó, chính quyền địa phương cần giúp cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan nhà nước và người dân hiểu rõ các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Có chung quan điểm, Tiến sỹ Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam, cũng cho rằng năng lực thực thi của bộ máy ở cơ sở là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Theo ông Đính, chính quyền địa phương là nơi trực tiếp xử lý công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng nên đội ngũ cán bộ phải nắm chắc quy định pháp luật, chủ trương của Đảng và Nhà nước. Nếu cán bộ lúng túng, thực hiện không đúng quy định, những sai sót có thể dẫn đến khiếu kiện kéo dài.

Công khai thông tin để người dân cùng tham gia

Ngoài các yêu cầu trên, theo ông Lê Văn Bình, các địa phương cần phải chuẩn bị kỹ lưỡng các dự án ngay từ khâu quy hoạch, tiến độ thu hồi đất và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Thông tin về quy hoạch, tiến độ thực hiện dự án, dự kiến thu hồi đất và các phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư,… cũng cần được công khai để người dân biết, chủ động chuẩn bị và tham gia vào quá trình thực hiện.

Đối với giá bồi thường, theo ông Lê Văn Bình, việc xây dựng bảng giá đất theo nguyên tắc sát giá thị trường là một nội dung quan trọng. Do đó, Luật Đất đai cũng đã đặt ra cơ chế bảo đảm lợi ích của người được bố trí tái định cư khi giá đất giao tái định cư được xác định theo cùng hệ quy chiếu.

Nhìn từ góc độ chuyên gia nghiên cứu thị trường, Tiến sỹ Nguyễn Văn Đính cũng ghi nhận việc Luật Đất đai năm 2024 đã bỏ khung giá đất, đồng thời quy định bảng giá đất được xây dựng sát với giá thị trường. Theo ông, việc xác định giá theo thị trường về nguyên tắc nhằm bảo đảm người bị thu hồi đất nhận được khoản bồi thường tương xứng với giá trị tài sản bị thu hồi.

Tuy vậy, Tiến sỹ Nguyễn Văn Đính cũng thẳng thắn cho rằng việc xác định giá thị trường vẫn là vấn đề "không đơn giản" khi hệ thống dữ liệu về giá và giao dịch bất động sản chưa hoàn chỉnh, trong khi thị trường có thể xuất hiện những mức giá biến động mạnh hoặc giá ảo.

“Nếu xác định giá không phù hợp, có thể ảnh hưởng tới cả người dân và nhà đầu tư, từ đó tác động tới tiến độ triển khai dự án,” ông Đính băn khoăn.

Trong bối cảnh đó, Tiến sỹ Nguyễn Văn Đính cho rằng Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, là cơ sở quan trọng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện chính sách đất đai; trong đó nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong quyết định, điều tiết giá đất nhằm giải phóng nguồn lực và xử lý những vấn đề đặt ra từ thực tiễn.

Tái định cư cũng là nội dung cần được quan tâm trong quá trình tổ chức thực hiện. "Thực tế cho thấy những địa phương chuẩn bị tốt các khu tái định cư, bảo đảm điều kiện sống, việc làm, hạ tầng xã hội và phù hợp với đời sống, văn hóa của người dân sẽ tạo được sự đồng thuận cao hơn, qua đó đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng," ông Đính nhấn mạnh./.