Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn mới với mục tiêu tăng trưởng mạnh mẽ, nhu cầu năng lượng, đặc biệt là điện năng, đang trở thành vấn đề cấp bách hơn bao giờ hết.

Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 2 con số. Để hiện thực hóa khát vọng này, ngành năng lượng được xác định giữ vai trò động lực và then chốt của nền kinh tế.

Với sự ra đời của Luật Điện lực (sửa đổi), đặc biệt là Nghị quyết 253/2025/QH15, những "nút thắt" về thể chế đang dần được tháo gỡ, mở đường cho dòng vốn đầu tư và công nghệ, hướng tới mục tiêu kép: An ninh năng lượng và Net Zero.

Áp lực và động lực từ mục tiêu tăng trưởng trên 10%

Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, hoàn thiện thể chế phát triển năng lượng bền vững, hướng tới mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong thời gian tới. Đặc biệt, việc thực hiện hai mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045 giảm phát thải khí nhà kính và phát triển kinh tế Xanh đang đặt ra những bài toán lớn cho ngành năng lượng.

Phân tích về bối cảnh kinh tế vĩ mô, tiến sỹ Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ nhận định, nhu cầu phát triển năng lượng của Việt Nam trong các thập kỷ tới sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ. Điều này song hành với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa tốc độ cao và sự chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại.

Dẫn chứng bằng các số liệu dự báo cụ thể, tiến sỹ Cấn Văn Lực cho biết: "Tốc độ tăng nhu cầu điện giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 8% mỗi năm. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2026-2030, con số này dự kiến sẽ tăng vọt lên mức 10-12% mỗi năm, trước khi duy trì ở mức 7-7,5% trong giai đoạn 2030-2035."

Theo vị chuyên gia này, con số tăng trưởng nhu cầu điện hai con số (10-12%) là một thách thức không nhỏ. "Thời gian gần đây, nhiều nhà đầu tư, đặc biệt nhà đầu tư nước ngoài (FDI), thường đặt ra hai vấn đề quan trọng mang tính sống còn đối với quyết định đầu tư của họ: Một là Việt Nam có đủ điện để phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số hay không? Hai là giá điện có đủ cạnh tranh để bảo đảm hiệu quả hoạt động sản xuất hay không?" ông Lực chia sẻ.

Trước áp lực từ nhu cầu thực tiễn, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) khẳng định bảo đảm an ninh năng lượng là định hướng chiến lược xuyên suốt của Đảng và Nhà nước. Đây được xác định là định hướng lớn, lâu dài trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội.

Ông Trang dẫn chiếu Nghị quyết số 70/NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó nhấn mạnh quan điểm: Bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng, là tiền đề quan trọng để phát triển đất nước, là bộ phận không thể tách rời của an ninh quốc gia.

"Phát triển năng lượng được ưu tiên cao nhất để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10% trong giai đoạn tới, thực hiện hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Quy hoạch phát triển năng lượng quốc gia phải được lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện tập trung, thống nhất, đồng bộ, nghiêm túc và hiệu quả", lãnh đạo Cục Điện lực nhấn mạnh.

Nghị quyết 253 tháo gỡ nút thắt về cơ chế

Nếu Luật Điện lực là nền tảng, thì Nghị quyết 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030 chính là "cú hích" giải quyết trực diện những điểm nghẽn kỹ thuật đã kìm hãm ngành năng lượng suốt nhiều năm qua.

Lãnh đạo Cục Điện lực nhận định, Nghị quyết 253/2025/QH15 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về thể chế lẫn thực tiễn, nhất là khi ngành năng lượng bước vào năm bản lề của giai đoạn 2026-2030 với yêu cầu cao về tính tự chủ và chuyển dịch Xanh.

Phân tích sâu về tác động của Nghị quyết 253/2025/QH15, ông Đoàn Ngọc Dương, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho rằng, tác động mạnh mẽ nhất của Nghị quyết này nằm ở cơ chế: Đơn giản hóa thủ tục, phân cấp, phân quyền và cập nhật điều chỉnh quy hoạch.

Ông Dương chỉ rõ "nút thắt" trước đây: "Bước đầu tiên của một dự án điện là phải có tên trong quy hoạch. Tuy nhiên, trước đây, bất kỳ điều chỉnh nào về thông số dự án đều phải chờ đến kỳ điều chỉnh quy hoạch, thường là 5 năm một lần. Ngay cả quy trình rút gọn cũng rất phức tạp và hạn chế phạm vi.

Nghị quyết 253/2025/QH15 đã giải quyết triệt để vấn đề này. Theo ông Dương, điểm mới và đột phá nằm ở cơ chế cập nhật, điều chỉnh quy hoạch. Thẩm quyền điều chỉnh quy hoạch quốc gia được giao cho Bộ trưởng Bộ Công Thương, còn phương án phát triển điện lực địa phương thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh.

"Cách tiếp cận này tạo ra sự chủ động rất lớn trong tổ chức thực hiện. Đây là chính sách mang tính đột phá, trực tiếp giải quyết vướng mắc kéo dài nhiều năm qua," ông Đoàn Ngọc Dương khẳng định.

Một trong những lĩnh vực được hưởng lợi lớn từ tư duy mới của Nghị quyết 253/2025/QH15 là điện gió ngoài khơi - lĩnh vực được ví như "kho báu" năng lượng của Việt Nam nhưng lâu nay vẫn chưa phát triển đúng với tiềm năng do thiếu cơ chế.

Ông Bùi Vĩnh Thắng, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của Hội đồng Năng lượng Gió toàn cầu (GWEC) nhấn mạnh: "Các cơ chế trong Nghị quyết 253/2025/QH15 phản ánh rõ tinh thần tạo đột phá thể chế. Với lĩnh vực điện gió ngoài khơi, sự thay đổi là rất căn bản."

Theo tinh thần Nghị quyết 253/2025/QH15, các dự án điện gió ngoài khơi sẽ không thực hiện đấu thầu mà được giao trực tiếp. Cụ thể, trong giai đoạn 2026-2030, Thủ tướng Chính phủ sẽ trực tiếp giao dự án; giai đoạn 2031-2035 sẽ phân cấp cho các địa phương.

"Cơ chế giao trực tiếp này giúp rút gọn đáng kể thủ tục cấp phép, qua đó cho phép các nhà đầu tư tham gia phát triển dự án nhanh hơn rất nhiều so với trước đây," ông Thắng nhận định.

Có thể thấy, áp lực tăng trưởng và sự cộng hưởng giữa quyết tâm chính trị (Nghị quyết 70), nền tảng pháp lý (Luật Điện lực 2024) và giải pháp thực thi linh hoạt (Nghị quyết 253) đang tạo ra thế "kiềng ba chân" vững chắc. Dù phía trước còn nhiều thách thức về vốn và kỹ thuật, nhưng với việc cởi trói về cơ chế, Việt Nam đang tiến những bước dài trên hành trình hiện thực hóa khát vọng thịnh vượng và phát triển bền vững, bắt đầu từ nền móng an ninh năng lượng quốc gia./.