Có ý kiến cho rằng thay vì cấm hoàn toàn hoạt động kinh doanh, cần đưa N₂O vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện để bảo đảm quản lý nhà nước, đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

Chiều 5/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung thảo luận.

Nhiều đại biểu có ý kiến về việc có nên cấm triệt để kinh doanh khí N₂O (khí cười) hay đưa vào danh mục kinh doanh có điều kiện.

Không cắt giảm cơ học, chạy theo chỉ tiêu

Điều khoản chuyển tiếp tại Điều 5, dự thảo quy định phần lớn nội dung có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, nhưng quy định cấm kinh doanh khí N₂O và một số nội dung chuyển tiếp có hiệu lực ngay từ ngày Luật được ký ban hành.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) nhận định, một số quy định chuyển tiếp hiện nay còn cứng nhắc và chưa bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Trong hoạt động kinh doanh, các hợp đồng cung ứng thường được ký kết dài hạn, có điều khoản thanh toán trước, đặt cọc, dự trữ hàng hóa, vận chuyển và phân phối theo chuỗi. Việc sử dụng mệnh lệnh hành chính để chấm dứt đột ngột các giao dịch dân sự đã được xác lập hợp pháp có thể gây đứt gãy chuỗi cung ứng, thiệt hại về tài sản, phát sinh nghĩa vụ bồi thường, tranh chấp hợp đồng và ảnh hưởng đến niềm tin của doanh nghiệp vào tính ổn định, dự báo được của chính sách pháp luật.

Vì vậy, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị thiết kế một khoảng thời gian chuyển tiếp hợp lý để các bên rà soát, điều chỉnh hoặc thanh lý hợp đồng; đồng thời phân loại hợp đồng theo mục đích sử dụng khí N₂O.

Các hợp đồng phục vụ y tế, thực phẩm, nghiên cứu khoa học, sản xuất công nghiệp và các nhu cầu hợp pháp khác cần được tiếp tục thực hiện hoặc chuyển đổi sang cơ chế quản lý phù hợp. Chỉ những hợp đồng có mục đích trực tiếp phục vụ việc sử dụng khí N₂O qua đường hô hấp không đúng quy định mới cần bị đình chỉ hoặc chấm dứt theo lộ trình cụ thể.

Đồng tình với quan điểm xử lý việc lạm dụng khí N2O, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) cho rằng, nếu quy định cấm có hiệu lực ngay mà chưa có hướng dẫn về nhận diện hành vi vi phạm, xác định mục đích sử dụng, trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng, xử lý hàng hóa tồn kho và phối hợp giữa công an, quản lý thị trường, y tế, công thương, dễ phát sinh lúng túng và áp dụng không thống nhất.

“Cần chuẩn bị đồng thời văn bản hướng dẫn về khí N2O, làm rõ phạm vi cấm, các trường hợp sử dụng hợp pháp được loại trừ, chứng từ chứng minh mục đích sử dụng, trách nhiệm của người bán và người mua cũng như mối quan hệ với pháp luật hóa chất, an toàn thực phẩm và xử lý vi phạm,” đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) đồng tình với chủ trương cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhưng nhấn mạnh việc cắt giảm phải có cơ sở khoa học và thực tiễn, không nên thực hiện theo cách cơ học hoặc chạy theo chỉ tiêu.

Đối với khí N₂O, ông Hòa cho rằng đây là loại khí có nhiều ứng dụng hợp pháp trong y tế, nghiên cứu khoa học, công nghiệp thực phẩm và nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, thay vì cấm hoàn toàn hoạt động kinh doanh, cần đưa N₂O vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện để vừa bảo đảm quản lý nhà nước, vừa đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

Theo ông Hòa, điều cần ngăn chặn là hành vi sử dụng khí N₂O sai mục đích gây ảnh hưởng đến sức khỏe, chứ không phải cấm toàn bộ hoạt động kinh doanh.

Không để khoảng trống trước khi Luật có hiệu lực

Các đại biểu thống nhất chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, đưa 58 ngành, nghề ra khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện; đồng thời nhấn mạnh việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có lộ trình, nguyên tắc và công cụ quản lý phù hợp, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị hoàn thiện đầy đủ các văn bản thi hành trước khi Luật có hiệu lực.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho biết dự thảo Luật đưa 58 ngành, nghề ra khỏi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nhiều ngành, nghề sẽ chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, hoặc quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và pháp luật chuyên ngành. Đây là thay đổi rất lớn về phương thức quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, hồ sơ dự án luật chưa làm rõ đầy đủ hiệu quả, tính khả thi của cơ chế hậu kiểm; chưa thể hiện cụ thể hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực thanh tra, kiểm tra và chế tài xử lý vi phạm thay thế. Nếu bỏ điều kiện cũ trong khi công cụ quản lý mới chưa sẵn sàng, có thể phát sinh khoảng trống quản lý.

Ngược lại, nếu dưới danh nghĩa tiêu chuẩn, quy chuẩn mà tiếp tục đặt ra những yêu cầu bắt buộc tương tự điều kiện gia nhập thị trường thì sẽ hình thành điều kiện kinh doanh khác.

Do đó, đại biểu đề nghị xây dựng một bảng kế hoạch thi hành cụ thể đối với từng ngành, nghề, trong đó cần rõ năm vấn đề: Điều kiện nào thực sự được bãi bỏ; văn bản nào phải sửa đổi; công cụ quản lý thay thế là gì; cơ quan nào chịu trách nhiệm hậu kiểm; và thời điểm công cụ mới bắt đầu vận hành. Việc chuẩn bị văn bản hướng dẫn đầy đủ sẽ giúp luật sớm đi vào cuộc sống khi được thông qua.

Về vấn đề này, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) cho rằng, cắt giảm bao nhiêu ngành, nghề không quan trọng bằng cắt giảm như thế nào để không tạo hậu quả khó khắc phục.

Để hoàn thiện dự thảo luật, đại biểu Lê Hoàng Anh cho biết, cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có nguyên tắc, không thể làm theo cách cắt cơ học cho đủ chỉ tiêu.

Đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh: "Phụ lục IV với 198 ngành, nghề, cắt giảm khoảng 29,3% nhưng con số chưa phải điều đáng lo nhất. Bỏ điều kiện trước, công cụ thay thế chưa có, đúng nguy cơ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: Không để cắt ở văn bản này nhưng phát sinh khoảng trống ở nơi khác."

Do đó, đại biểu đề nghị, bổ sung một khoản tại Điều 5 quy định các nguyên tắc chuyển đổi tiền kiểm sang hậu kiểm làm căn cứ chung, ràng buộc khi xây dựng phương án thay thế cho ngành, nghề trong danh mục, thay vì mỗi Bộ làm theo cách riêng như hiện nay là phân loại theo mức độ rủi ro, bảo đảm đồng bộ về thời điểm, nguồn lực tương xứng, không biến tướng thành điều kiện trá hình./.