Người không biết chữ, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn hay lao động bất ngờ mất việc... là những đối tượng đang được các đại biểu Quốc hội đề xuất bổ sung vào diện thụ hưởng trợ giúp pháp lý.

Sáng ngày 9/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, trong đó nhiều ý kiến đã đề xuất mở rộng đối tượng thụ hưởng, đẩy mạnh xã hội hóa và ứng dụng chuyển đổi số nhằm bảo vệ quyền lợi tối đa cho các nhóm yếu thế.

Đề xuất mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý

Phát biểu tại phiên thảo luận tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết việc sửa đổi luật lần này cần được tiếp cận đa chiều từ góc độ người thụ hưởng, người thực hiện và cơ chế huy động nguồn lực xã hội. Mục tiêu cốt lõi là nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho các nhóm yếu thế như người cao tuổi, người neo đơn, trẻ em và những người gặp khó khăn trong thực hiện thủ tục pháp lý.

Một trong những nội dung được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý là việc mở rộng đối tượng thụ hưởng. Cụ thể, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung nhóm người có mức sống trung bình nhưng rơi vào biến cố tài chính nghiêm trọng, không chỉ bó hẹp ở hộ nghèo hoặc cận nghèo. Thực tế, dù tỷ lệ hộ nghèo hiện chỉ còn khoảng 1,3%, song số hộ cận nghèo cao gấp nhiều lần, nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu, đòi hỏi chính sách phải bao trùm hơn.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mở rộng phạm vi trợ giúp pháp lý đối với trẻ em trong tất cả các vụ việc hình sự, dân sự liên quan đến quyền lợi của các em; bổ sung đối tượng người lao động bị sa thải, tranh chấp lao động tập thể để bảo đảm quyền tiếp cận công lý.

Cùng góc nhìn về việc mở rộng đối tượng, đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) cơ bản nhất trí với việc hỗ trợ người dân tộc thiểu số ít người và người sinh sống ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng thêm đối tượng là người dân tộc thiểu số sinh sống tại địa bàn "khó khăn" (theo Nghị định 272/2025/NĐ-CP).

“Thực tiễn cho thấy, nhóm đối tượng này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản tiếp cận pháp luật như: hạn chế về ngôn ngữ, trình độ dân trí, địa bàn phân tán và giao thông cách trở. Việc bổ sung đối tượng này không chỉ bảo đảm quyền tiếp cận công lý mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển,” đại biểu Tráng A Dương phân tích và đề xuất chỉnh lý quy định thành: "Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, người dân tộc thiểu số rất ít người".

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng (Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Huế) đánh giá cao việc dự thảo Luật đã mở rộng đối tượng hơn so với năm 2017. Dù vậy, đại biểu đề nghị bổ sung thêm “người không biết chữ” vào danh mục được trợ giúp pháp lý, bởi đây là nhóm yếu thế và gặp nhiều bất lợi nhất định trong quá trình tham gia các quan hệ pháp luật.

Gỡ "nút thắt" thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số

Để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặc biệt quan tâm đến cơ chế xã hội hóa và huy động nguồn lực ngoài nhà nước. Nhằm tháo gỡ tình trạng các tổ chức hành nghề luật sư e ngại tham gia do thủ tục thanh quyết toán phức tạp, Chủ tịch Quốc hội đề nghị đơn giản hóa hồ sơ, cải cách quy trình thanh toán, chi phí chi trả cần tương xứng với giá trị thị trường, đồng thời tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp, tổ chức xã hội, quỹ từ thiện tham gia tài trợ, giảm áp lực cho ngân sách.

Về xu hướng quản trị hiện đại, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin. Luật cần quy định rõ việc sử dụng định danh điện tử, tư vấn trực tuyến, nộp hồ sơ điện tử có giá trị tương đương hồ sơ giấy nhằm rút ngắn thời gian, chi phí đi lại cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.

"Đề nghị thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng độc lập đối với các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó bắt buộc phải lấy ý kiến đánh giá mức độ hài lòng của người dân, tương tự như các chỉ số đánh giá năng lực điều hành ở địa phương hiện nay," Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về kỹ thuật lập pháp, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát bảo đảm tính đồng bộ của Luật Trợ giúp pháp lý với Bộ luật Tố tụng hình sự, dân sự và Luật Luật sư. Đáng chú ý, cần cân nhắc mở rộng phạm vi đại diện tố tụng trong các vụ việc hành chính, đặc biệt là tranh chấp đất đai phức tạp để tránh tình trạng khiếu kiện kéo dài.

Liên quan đến mạng lưới tổ chức, đại biểu Tráng A Dương bày tỏ băn khoăn khi dự thảo Luật giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ động quyết định thành lập, đặt Chi nhánh Trung tâm trợ giúp pháp lý trên cơ sở điều kiện thực tế địa phương. Đại biểu cho rằng việc lược bỏ quy định cứng về tiêu chí địa bàn cần được cân nhắc kỹ.

Theo đại biểu, người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn có nhu cầu trợ giúp pháp lý rất lớn nhưng khả năng tiếp cận dịch vụ còn hạn chế. Nếu giao toàn quyền cho địa phương quyết định mà thiếu tính thống nhất, có thể dẫn đến tình trạng không đồng đều, thậm chí làm thu hẹp khả năng tiếp cận trợ giúp pháp lý của người dân tại những địa bàn khó khăn./.