Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng khẳng định cộng đồng người Việt Nam nói chung và cộng đồng người Việt tại Anh nói riêng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ song phương.

Trong một căn phòng nhỏ sáng đèn ở London, một đứa trẻ sinh ra trên đất Anh đang tập đánh vần những con chữ tiếng Việt có dấu. Em đọc còn chưa thật tròn vành, nhưng người bà ở đầu bên kia màn hình, cách nửa vòng Trái Đất, đã lặng đi vì xúc động. Giữa một thành phố nói tiếng Anh, tiếng Việt vẫn được trao truyền qua từng thế hệ, như mạch ngầm chảy mãi, kết nối những người con xa xứ với quê hương.

Theo phóng viên TTXVN tại London, đó là một lát cắt nhỏ trong đời sống của cộng đồng người Việt tại Vương quốc Anh. Công tác người Việt Nam ở nước ngoài là một sự nghiệp bền bỉ và sâu rộng, trải trên nhiều lĩnh vực - từ gìn giữ văn hóa, ngôn ngữ, đến phát huy tri thức, kết nối kinh tế, chăm lo quyền lợi hợp pháp và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Song dù ở lĩnh vực nào, tất cả đều gặp nhau ở một điểm chung: đó là sự gắn kết giữa chủ trương của Đảng, Nhà nước với tấm lòng của mỗi người con đất Việt đang sống xa Tổ quốc.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng khẳng định cộng đồng người Việt Nam nói chung và cộng đồng người Việt tại Anh nói riêng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ song phương. Với kinh nghiệm, tri thức và vị thế ngày càng được nâng cao tại nước sở tại, bà con không chỉ là hình ảnh đại diện cho đất nước, con người Việt Nam mà còn là những “Đại sứ văn hóa, Đại sứ hữu nghị” trong quan hệ với nhân dân và đất nước Anh.

Thời gian qua, cộng đồng đã có nhiều đóng góp trong kết nối các hoạt động văn hóa, kinh tế và ngoại giao nhân dân. Vai trò ấy không chỉ thể hiện qua những sự kiện lớn mà còn hiện diện trong những hoạt động bình dị hằng ngày: tà áo dài tại các lễ hội, mâm cỗ Trung thu trong trường học, những lớp học tiếng Việt vào dịp cuối tuần. Chính sự giao lưu trực tiếp và bền bỉ ấy góp phần đưa văn hóa Việt đến gần hơn với người dân sở tại, đồng thời nuôi dưỡng tình cảm và ý thức về cội nguồn trong các thế hệ trẻ.

Hiệp hội Phụ nữ và Trẻ em Việt Nam tại Vương quốc Anh (VWCA), thành lập ngày 8/3/2024, đã lựa chọn tà áo dài làm điểm nhấn trong hoạt động quảng bá văn hóa Việt Nam. Tuần lễ Thời trang Áo dài London (Áo Dài Fashion Week London) do VWCA giữ vai trò nòng cốt đã quy tụ hơn 200 tình nguyện viên đến từ 28 quốc gia, trong đó gần 50% là người nước ngoài. Sự tham gia này cho thấy sức lan tỏa của tà áo dài vượt ra ngoài phạm vi cộng đồng người Việt.

Hiệp hội cũng đưa các hoạt động đón Tết cổ truyền vào trường học tại Anh, tạo cơ hội để người dân sở tại tìm hiểu, trải nghiệm trang phục và ẩm thực Việt Nam. Những hoạt động ấy không chỉ quảng bá văn hóa dân tộc mà còn giúp thế hệ thứ hai, thứ ba trong cộng đồng thêm hiểu biết và tự hào về nguồn cội.

Cùng với văn hóa, tiếng Việt là một trong những ưu tiên hàng đầu của nhiều tổ chức và cá nhân trong cộng đồng. Bà Nguyễn Quỳnh, Hiệu trưởng VietSchool London thuộc tổ chức từ thiện Gia Đình Việt, cho biết việc duy trì các lớp học tiếng Việt tại Anh không ít khó khăn. Tổ chức này hoạt động từ năm 2006, trong khi cộng đồng người Việt phân tán ở nhiều địa bàn; phụ huynh cũng có nhiều lựa chọn ngoại ngữ khác cho con em như tiếng Trung, tiếng Pháp hay tiếng Tây Ban Nha. Vì vậy, giữ được lớp học và nuôi dưỡng niềm say mê học tiếng Việt ở trẻ đòi hỏi sự kiên trì của giáo viên và phụ huynh.

Theo bà Nguyễn Quỳnh, qua nhiều mùa Trung Thu và Tết Nguyên đán, sự hiện diện của văn hóa Việt ngày càng được chính quyền và người dân sở tại hiểu, trân trọng. Tháng 9 hằng năm hiện là Tháng Di sản Đông và Đông Nam Á tại Anh, tạo thêm cơ hội để các cộng đồng giới thiệu bản sắc văn hóa của mình. Bà chia sẻ: “Tiếng Việt là sợi dây nối các em với ông bà, với quê hương và với chính mình.”

Từ thực tiễn giảng dạy, bà Nguyễn Quỳnh cũng ấp ủ mong muốn tiếng Việt một ngày nào đó trở thành môn thi chính thức trong các kỳ thi GCSE và A-level tại Anh.

Một hướng đi khác là ứng dụng công nghệ để mở rộng cơ hội học tiếng Việt. Bà Jenny Vũ Lê Ngọc Phương, người sáng lập Trung tâm tiếng Việt EV360 Online, hiện giảng dạy trực tuyến cho khoảng 200 học sinh, phần lớn sinh sống tại Anh, đồng thời kết nối với con em người Việt ở nhiều quốc gia.

Theo bà, một khó khăn lớn hiện nay là nguồn học liệu. Sách giáo khoa truyền thống chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, khiến giáo viên phải tự thiết kế bài giảng bằng PowerPoint, kết hợp bài hát, câu thơ và trò chơi để giúp học sinh hứng thú hơn với tiếng Việt, nhất là khi làm quen với hệ thống dấu thanh.

Nếu cộng đồng là nơi khởi nguồn của những sáng kiến hướng về cội nguồn, thì chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước là cơ sở để các hoạt động ấy được hỗ trợ và phát huy.

Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng cho biết Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, cùng Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đã tạo cơ sở quan trọng để tăng cường thu hút, phát huy tri thức và chất xám của kiều bào.

Riêng tại Vương quốc Anh, đây là nguồn lực đáng chú ý với hàng trăm nhà khoa học, giảng viên người Việt đang làm việc trong những lĩnh vực trọng yếu, thuộc 10 lĩnh vực chiến lược của đất nước hiện nay.

Theo Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng, để biến tiềm năng này thành những đóng góp thiết thực, hai hướng kết nối đang được chú trọng. Trước hết là tổ chức các hội nghị, hội thảo trực tiếp và trực tuyến, tạo diễn đàn kết nối các nhà khoa học trong nước với chuyên gia ở nước ngoài.

Bên cạnh đó, trong các chuyến công tác tại Anh, cần bố trí những cuộc gặp giữa lãnh đạo Việt Nam, kể cả lãnh đạo cấp cao, với đội ngũ chuyên gia, trí thức người Việt để lắng nghe ý kiến, sáng kiến và đề xuất của họ đối với các bộ, ngành, địa phương. Thứ trưởng cho biết nhiều ý tưởng của cộng đồng đã được hiện thực hóa trong thực tế.

Những định hướng này cũng nhận được sự hưởng ứng từ cộng đồng trí thức Việt tại Anh. Phó giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thụy Bá Linh, Phó Chủ tịch Hội Trí thức Việt Nam tại Vương quốc Anh và Ireland (VIS), cho biết Hội có thể tham gia thúc đẩy hợp tác nghiên cứu khoa học, đào tạo, kết nối tri thức và doanh nghiệp; đồng thời tạo cầu nối giúp sinh viên, giảng viên trẻ trong nước mở rộng cơ hội học hỏi, trao đổi kinh nghiệm quốc tế.

Hội cũng đang chuẩn bị tổ chức một chương trình về chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW. “Chúng tôi ở đâu cũng luôn hướng về Việt Nam,” ông Nguyễn Thụy Bá Linh chia sẻ. Tình cảm ấy cũng là động lực để nhiều trí thức kiều bào tìm cách đóng góp bằng chuyên môn, kinh nghiệm và các mối quan hệ nghề nghiệp của mình.

Trong mối liên kết giữa chủ trương trong nước và sáng kiến của kiều bào, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài giữ vai trò cầu nối quan trọng. Đại sứ Việt Nam tại Vương quốc Anh và Bắc Ireland Đỗ Minh Hùng cho biết Đại sứ quán xác định công tác cộng đồng là nhiệm vụ thường xuyên, tập trung vào 3 định hướng.

Thứ nhất là tổ chức các sự kiện lớn có sự tham gia của đại diện cộng đồng, qua đó nâng cao hình ảnh và vai trò của bà con, tiêu biểu là chương trình đón Tết cổ truyền hằng năm.

Thứ hai là ủng hộ, hỗ trợ các hoạt động gìn giữ và quảng bá văn hóa truyền thống như chương trình áo dài của Hội Phụ nữ và Trẻ em, hoạt động Trung thu của Hội Gia đình Việt và các lớp dạy tiếng Việt.

Thứ ba là phối hợp với các cơ quan sở tại, trong đó có Bộ Nội vụ Anh, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người Việt, thúc đẩy di cư hợp pháp và đấu tranh với tình trạng di cư bất hợp pháp. Ba định hướng này thể hiện cách tiếp cận đồng bộ: vừa khuyến khích cộng đồng phát huy vai trò, gìn giữ bản sắc, vừa đồng hành và bảo vệ quyền lợi chính đáng của bà con tại nước sở tại.

Bên cạnh các hoạt động đang triển khai, cộng đồng người Việt tại Anh cũng hướng tới những kế hoạch dài hạn. Tháng 2/2027, văn hóa Tết và tiếng Việt dự kiến lần đầu tiên trở thành nội dung trọng tâm trên sân khấu chính của sự kiện Lunar New Year thường niên tại Bảo tàng Hàng hải Quốc gia Anh, nằm trong khu vực Di sản thế giới Maritime Greenwich. Tuần lễ Áo dài London 2027 cũng đang được kỳ vọng tiếp tục tổ chức.

Để những kế hoạch này được triển khai hiệu quả, cộng đồng cần thêm sự chung tay về cơ chế, nguồn lực và học liệu. Đôi khi, sự hỗ trợ thiết thực có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể, như cung cấp bộ tài liệu tiếng Việt chuẩn mực cho giáo viên đang duy trì các lớp học ở nước ngoài.

Nhìn lại cả hành trình, có một sợi chỉ đỏ xuyên suốt: mỗi người Việt ở nước ngoài, như tinh thần Nghị quyết 23-NQ/TW của Bộ Chính trị - kiều bào là nguồn lực chiến lược, là cầu nối của đất nước với thế giới - đều đang âm thầm làm công việc của một “Đại sứ văn hóa.” Họ không chờ ai giao việc, mà tự nguyện gánh vác bằng chính tình yêu với nơi mình sinh ra. Và khi trở lại căn phòng sáng đèn ở London, nơi một đứa trẻ đang đánh vần tiếng Việt cho bà nghe, ta chợt hiểu rằng công tác người Việt Nam ở nước ngoài, dù lớn lao đến đâu, vẫn luôn khởi nguồn từ những điều bình dị và bền bỉ như thế./.