Để lấp đầy những khoảng trống trong quá trình phát triển văn hóa, NSND Tống Toàn Thắng cho rằng sân khấu hiện đại không thể chỉ hướng tới thị trường, mà cần mở rộng tính bao trùm và nhân văn.

Tại phiên họp của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra “bốn khoảng trống” lớn của ngành Văn hóa cần được nhận diện đầy đủ và sớm khắc phục đồng thời quán triệt thêm “ba chuyển dịch lớn” phù hợp với nền văn hóa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Để làm rõ thêm những vấn đề này, phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus đã có cuộc trò chuyện với Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam.

Chuyển dịch tư duy làm văn hóa

- Đảng ta đã có những chủ trương rất thiết thực về phát triển văn hóa. Ông có thể chi ra những dấu hiệu phát triển tích cực của ngành Văn hóa thời gian gần đây?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Suốt cả một quá trình dài, Đảng ta luôn chú trọng phát triển nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Mới đây, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 28 của Quốc hội đã đưa ra những quan điểm chỉ đạo rất cụ thể về văn hóa.

Có thể nhận thấy rõ rằng văn hóa được các Bộ ban ngành, địa phương quan tâm nhiều hơn. Đó là sự thay đổi về nhận thức, tầm nhìn, dẫn đến sự thay đổi trong hành động.

Riêng lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, tôi nhận thấy rằng các đơn vị nghệ thuật đã có sự phối hợp với các bên liên quan, tạo thành một mạng lưới rộng hơn, cùng vận hành trong một dòng chảy liên thông. Sự thay đổi này không chỉ là mở rộng địa bàn biểu diễn, mà là sự chuyển dịch trong logic tổ chức của toàn bộ đời sống sân khấu.

Từ mô hình “tác phẩm đơn lẻ,” sân khấu chuyển dịch sang mô hình “chuỗi giá trị văn hóa,” không chỉ mang lại trải nghiệm thưởng thức mà còn tạo ra nhiều tầng giá trị về tư tưởng, giáo dục, sản phẩm du lịch...

Công nghiệp văn hóa chỉ thực sự có ý nghĩa khi mọi nhóm công chúng đều có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng giá trị văn hóa. Mới đây, chúng tôi triển khai dự án dành cho trẻ tự kỷ và nhóm yếu thế cùng tham gia biểu diễn với diễn viên xiếc chuyên nghiệp. Các em đã làm rất tốt, khó mà nhận ra được sự khác biệt giữa diễn viên chuyên và không chuyên.

Từ đó, tôi thấy rằng sân khấu hiện đại không thể chỉ hướng tới thị trường, mà cần mở rộng sang chiều kích bao trùm và nhân văn. Khi nghệ thuật chạm tới những nhóm công chúng đặc biệt, giá trị của nó cũng được mở rộng và tái định nghĩa.

- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ ra một khoảng trống lớn là sức hấp dẫn và năng lực lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số. Ông có thể chia sẻ kinh nghiệm của mình trong việc xây dựng các tác phẩm từ không gian văn hóa truyền thống sang không gian thực và không gian số?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Chúng tôi đang phối hợp với Tổng Công ty truyền thông đa phương tiện VTC cũng là một đơn vị thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để xây dựng nội dung số cho Liên đoàn. Chúng tôi làm nội dung còn VTC hỗ trợ về mặt kỹ thuật.

Thực tế có những chương trình xiếc chỉ có thể dàn dựng tại Hà Nội, nếu được đưa lên không gian số thì có thể phục vụ số lượng khán giả lớn hơn. Phần trình diễn sẽ được khai thác ở nhiều góc quay khác nhau, mang lại trải nghiệm toàn diện hơn cho khán giả.

Chúng tôi sẽ tiến hành “xây kênh” cho Liên đoàn Xiếc Việt Nam để vừa lan tỏa được giá trị nghệ thuật của mình, vừa tiếp cận khán giả sâu rộng hơn. Ngành Xiếc có một “đại dương” content mà tôi tin là sẽ rất hấp dẫn người xem. Từng tiết mục, chương trình xiếc, quá trình tập luyện của nghệ sỹ, những câu chuyện hậu trường thú vị sẽ “viral” trên mạng xã hội nếu biết cách khai thác và truyền tải.

Tất nhiên, việc xây dựng nội dung số sẽ đem lại thêm nguồn thu cho đơn vị. Đó là cách chúng tôi làm công nghiệp văn hóa.

Còn với khán giả, họ có một nền tảng đáng tin cậy để truy cập khi có nhu cầu thưởng thức nghệ thuật Xiếc.

Trong thời gian tới, khi chuyển đổi số tiếp tục được thúc đẩy trên phạm vi rộng hơn, những mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị nghệ thuật sẽ ngày càng có ý nghĩa quan trọng. Không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả vận hành, các giải pháp số còn mở ra cơ hội kết nối sâu rộng hơn giữa nghệ thuật và công chúng, tạo nền tảng để các giá trị văn hóa được lan tỏa mạnh mẽ, thích ứng với xu hướng phát triển của xã hội số và đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Tạo môi trường trong lành để văn hóa 'sống khỏe'

- Việt Nam có một kho tàng di sản phong phú, để chuyển hóa kho tàng ấy thành tài sản, thành sản phẩm nghệ thuật biểu diễn hấp dẫn thì cần những yếu tố gì, thưa ông?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Liên đoàn Xiếc Việt Nam duy trì sự hiện diện tại nhiều cuộc thi và liên hoan xiếc quốc tế. Chúng tôi đã gặt hái được rất nhiều thành công. Đầu tháng 3/2026, các nghệ sỹ tham dự Liên hoan Xiếc quốc tế Con voi Vàng 2026, diễn ra tại thành phố Girona (Tây Ban Nha) và đã ghi dấu ấn mạnh mẽ trên đấu trường quốc tế, khi cả 3 tiết mục đều xuất sắc giành giải thưởng.

Để đạt được kết quả đó không phải nhờ may mắn mà là chiến lược của Liên đoàn.

Tôi luôn tâm đắc với Đề án “Quốc tế hóa văn hóa Việt Nam và Việt Nam hóa văn hóa quốc tế” - nhiệm vụ chiến lược được Bộ Chính trị và Đảng ủy Chính phủ giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì xây dựng, nhằm nâng cao vị thế quốc gia.

Khi xây dựng tác phẩm, chúng tôi luôn chú trọng đưa vào đó văn hóa truyền thống, bản sắc của xiếc Việt Nam. Nhiều năm nay các nghệ sỹ của Liên đoàn luôn theo đuổi con đường này.

Về mặt kỹ thuật, xiếc chỉ có những bộ môn cơ bản là thăng bằng, nhào lộn, thể thao, trò khéo, có khác nhau là ở đạo cụ, trang phục, âm nhạc, phong cách biểu diễn.

Do đó, chúng tôi luôn đưa vào tiết mục của mình các yếu tố văn hóa Việt, các chuyển động đặc trưng hình thể con người Việt Nam. Xiếc Việt khác hoàn toàn xiếc Trung Quốc hay xiếc Nga. Các tiết mục “Đu nón,” “Đu sen,” “Đế kiếm trên đu” đều mang đậm màu sắc văn hóa Việt từ chuyển động hình thể đến trang phục, âm nhạc… tạo dấu ấn không thể nhầm lẫn của xiếc Việt ở các sân chơi quốc tế.

- Với mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030, theo ông, chúng ta có những gì là thế mạnh để xuất khẩu văn hóa, có những gì hấp dẫn, gây tò mò đối với công chúng thế giới?

Nghệ sỹ Nhân dân Tống Toàn Thắng: Để trả lời câu hỏi này thì tôi muốn kể một câu chuyện. Một lần đi dự liên hoan xiếc quốc tế, ngoài sự góp mặt của các chuyên gia về nghệ thuật biểu diễn, có một đoàn xiếc có thành viên là chuyên gia về cơ khí chính xác. Họ có một đạo cụ khiến tôi và nhiều người phải sửng sốt. Đó là một cỗ máy phức tạp, có kết cấu tinh vi và quan trọng nhất là hỗ trợ diễn viên xiếc có những màn trình diễn ngoạn mục.

Họ đã có sự đầu tư rất lớn cho sản phẩm của mình, từ đó nghệ sỹ thăng hoa hơn, tiết mục ấn tượng hơn từ đó thu hút người xem và tạo ra doanh thu lớn hơn.

Trở lại câu chuyện của Việt Nam, chúng ta có một di sản văn hóa vô cùng to lớn nhưng vẫn chưa khai thác được hết, chưa có sự đầu tư một cách xứng tầm và quan trọng là chưa có sự phối hợp liên ngành hiệu quả.

Khi nào chúng ta tạo ra một hệ sinh thái mà mọi ngành nghề đều thường trực tư duy công nghiệp văn hóa thì bấy giờ chúng ta sẽ thành công. Tôi ví đó là một môi trường trong lành, nơi mọi người sống trong đó đều có thể phát triển khỏe mạnh.

Nói đến công nghiệp thì phải có một dây chuyền, phải tạo ra sản phẩm. Hiện nay, các ngành nghệ thuật biểu diễn mới chỉ có các tiết mục, phục vụ công chúng ở một sự kiện, một thời điểm nhất định, thì đó chưa phải là công nghiệp văn hóa.

Nhìn ra thế giới, chúng ta thấy có những nhà hát có vở diễn duy trì được 20 năm rồi, đó mới là sản phẩm của công nghiệp văn hóa.

Với sự chỉ đạo quyết liệt và những chủ trương kịp thời của Đảng, tôi tin rằng nền công nghiệp văn hóa Việt Nam sẽ có những khởi sắc.

- Xin trân trọng cảm ơn ông./.