Các địa phương cần hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong tiếp cận vào các thị trường giàu tiềm năng, qua đó thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản theo hướng an toàn, chất lượng, bền vững.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh Trung Quốc là một trong những thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản quan trọng hàng đầu của Việt Nam, tuy nhiên cùng với quá trình mở cửa thị trường, phía nước bạn cũng đang ngày càng hoàn thiện hệ thống quản lý đối với thực phẩm nhập khẩu theo hướng chặt chẽ, minh bạch và đồng bộ hơn.

Trong điều kiện đó, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo nếu các địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp không chủ động nắm bắt quy định, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, điều kiện sản xuất, chế biến và hệ thống kiểm soát chất lượng theo yêu cầu mới, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong duy trì thị trường, thậm chí phát sinh nguy cơ gián đoạn xuất khẩu.

Áp lực mới với nông sản Việt

Chia sẻ tại Hội nghị “Cập nhật và phổ biến thông tin các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định RCEP và Nghị định số 280 của Trung Quốc,” sáng 14/5, ông Hưng cho hay trong những năm qua, hội nhập kinh tế quốc tế và việc tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đã mở ra nhiều cơ hội quan trọng cho nông sản, thực phẩm Việt Nam tiếp cận sâu rộng hơn với các thị trường khu vực và thế giới.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là yêu cầu ngày càng cao của các nước nhập khẩu đối với an toàn thực phẩm, kiểm dịch động, thực vật, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, bao gói, quản lý vùng nguyên liệu và cơ sở sản xuất, chế biến.

Trong bối cảnh đó, việc đáp ứng các yêu cầu SPS không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành nông nghiệp.

“Xu thế thương mại nông sản hiện nay đòi hỏi sản xuất phải minh bạch hơn, chuẩn hóa hơn và kiểm soát chất lượng theo chuỗi giá trị,” ông Hưng nói.

Đối với Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), đây là khuôn khổ hợp tác kinh tế quan trọng, kết nối các nền kinh tế lớn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương (các nước ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand). Việc thực thi hiệu quả các cam kết trong Hiệp định RCEP không chỉ tạo điều kiện mở rộng thị trường xuất khẩu cho nông sản, thực phẩm Việt Nam mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các quy định SPS theo thông lệ quốc tế.

“Đối với Trung Quốc, đây tiếp tục là một trong những thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản quan trọng hàng đầu của Việt Nam,” ông Hưng lưu ý.

Tuy vậy, cùng với quá trình mở cửa thị trường, ông Hưng cho biết phía Trung Quốc đang ngày càng hoàn thiện hệ thống quản lý đối với thực phẩm nhập khẩu theo hướng chặt chẽ, minh bạch và đồng bộ hơn.

Đặc biệt, ngày 14/10/2025, Tổng cục Hải quan Trung Quốc ban hành Nghị định số 280 quy định về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm ở nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc, có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, thay thế Lệnh số 248 trước đây. Theo ông Hưng, đây là thay đổi quan trọng trong phương thức quản lý đối với thực phẩm nhập khẩu của Trung Quốc, tác động trực tiếp đến cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, chế biến của Việt Nam đang hoặc sẽ xuất khẩu sang thị trường này.

Bên cạnh đó, các quy định mới liên quan đến đăng ký cơ sở sản xuất, kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch động, thực vật, ghi nhãn, bao gói, truy xuất nguồn gốc theo các thông báo gần đây của Tổng cục Hải quan Trung Quốc và các quy định liên quan khác, cần được cập nhật, phổ biến kịp thời, đầy đủ và thống nhất tới các địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất.

“Do đó, nếu không chủ động nắm bắt quy định, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, điều kiện sản xuất, chế biến và hệ thống kiểm soát chất lượng theo yêu cầu mới, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong duy trì thị trường, thậm chí phát sinh nguy cơ gián đoạn xuất khẩu,” ông Hưng chia sẻ nỗi trăn trở.

Cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Hưng nhấn mạnh bộ xác định việc nâng cao năng lực thực thi SPS là nhiệm vụ trọng tâm nhằm chuyển mạnh từ tư duy “đáp ứng yêu cầu thị trường” sang tư duy “chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch.”

Do đó, ông Hưng khẳng định việc tổ chức Hội nghị tại tỉnh Đắk Lắk có ý nghĩa rất thiết thực. Lý do bởi Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ là các vùng sản xuất nông sản trọng điểm của cả nước, giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như cà phê, hồ tiêu, trái cây, sản phẩm chăn nuôi, lâm sản và nhiều sản phẩm thực phẩm chế biến.

"Đây cũng là khu vực cần đặc biệt quan tâm nâng cao năng lực tuân thủ SPS, xây dựng vùng nguyên liệu an toàn và phát triển chuỗi sản xuất, xuất khẩu bền vững," Thứ trưởng Võ Văn Hưng chia sẻ thêm.

Về phía địa phương, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cho rằng việc phối hợp tổ chức hội nghị là vô cùng quan trọng và cần thiết, nhằm nâng cao nhận thức và năng lực thực thi các quy định SPS trong Hiệp định RCEP và các quy định mới của thị trường Trung Quốc.

Ông Văn cũng bày tỏ tin tưởng, qua hội nghị này, các đại biểu sẽ trang bị được những kiến thức cần thiết để góp phần nâng cao nhận thức và năng lực thực thi các quy định đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong tiếp cận vào các thị trường giàu tiềm năng; qua đó thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam theo hướng an toàn, chất lượng, bền vững.

Tại hội nghị, đại diện các cơ quan, đơn vị liên quan trình bày các báo cáo, tham luận và hướng dẫn chuyên sâu như: Cập nhật quy định an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh động, thực vật (SPS) trong Hiệp định RCEP, Nghị định số 280 và một số thông báo của Tổng cục Hải quan Trung Quốc về quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài nhập khẩu vào thị trường Trung Quốc; hướng dẫn đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm có nguồn gốc thực vật xuất khẩu sang Trung Quốc; hướng dẫn đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm thủy sản xuất khẩu sang Trung Quốc; hướng dẫn đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm có nguồn gốc động vật xuất khẩu sang Trung Quốc; quy định về ghi nhãn, bao gói nông sản thực phẩm của một số thị trường trong khu vực RCEP và các vấn đề cần lưu ý đối với thị trường Trung Quốc.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng Võ Văn Hưng đề nghị các địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp chủ động rà soát toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu; tăng cường kiểm soát chất lượng, chuẩn hóa hồ sơ, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc; thường xuyên cập nhật quy định SPS của các thị trường nhập khẩu.

“Tôi tin rằng ngay sau hội nghị này, các cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất sẽ cập nhật đầy đủ các yêu cầu mới đồng thời nâng cao năng lực tuân thủ quy định SPS; chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường Trung Quốc và các nước thành viên RCEP; qua đó góp phần thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam theo hướng an toàn, chất lượng, minh bạch và bền vững,” ông Hưng nói./.