Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh Việt Nam không thể chỉ tiếp nhận thụ động hoặc đứng ngoài quan sát, mà cần chủ động định vị và nâng cao nội lực trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Trong bối cảnh Việt Nam đứng trước cơ hội trở thành mắt xích quan trọng hơn của chuỗi cung ứng châu Á, việc nâng cao năng suất, phát triển hạ tầng thông minh và huy động hiệu quả dòng vốn dài hạn là những yêu cầu then chốt để cụ thể hóa tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực chất.

Tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh Việt Nam không thể chỉ tiếp nhận thụ động hoặc đứng ngoài quan sát, mà cần chủ động định vị và nâng cao nội lực trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Yêu cầu đặt ra không dừng ở việc tham gia các chuỗi giá trị đang có hoặc hình thành, mà là tạo dựng môi trường, cơ chế và năng lực để Việt Nam cùng đối tác quốc tế tham gia sâu hơn, trực tiếp hơn vào quá trình sáng tạo giá trị.

Từ điểm đến sản xuất đến nền kinh tế kết nối thông minh

Theo ông Devendra Jain, Trưởng nhóm Trí tuệ nhân tạo và Công nghệ tiên phong của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Việt Nam đã xây dựng được mô hình tăng trưởng ấn tượng, trở thành trung tâm sản xuất lớn, điểm đến đầu tư và nền kinh tế ngày càng kết nối. Giai đoạn phát triển tiếp theo đòi hỏi Việt Nam tiến xa hơn việc kết nối đơn thuần, hướng tới một nền kinh tế kết nối thông minh.

Ông Jain cho rằng năng lực cạnh tranh không chỉ phụ thuộc vào việc xây dựng nhà máy, cảng biển, đường sá hay khu công nghiệp, mà còn ở khả năng phối hợp hiệu quả giữa các tài sản đó. Hạ tầng thông minh kết hợp hạ tầng vật lý với kết nối, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp hệ thống nhận biết điều kiện vận hành, hỗ trợ quyết định và phản ứng đồng bộ hơn.

Theo chuyên gia WEF, đây là năng lực chiến lược trong bối cảnh các quyết định đầu tư ngày càng dựa vào nhân lực, công nghệ và hạ tầng, thay vì chỉ tính toán chi phí. Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045; để đạt được mục tiêu này, cần tăng năng suất và giúp doanh nghiệp chuyển sang các hoạt động có giá trị cao hơn. Đầu tư mới vào tài sản vật lý là cần thiết, nhưng cũng cần nâng hiệu quả sử dụng hạ tầng, doanh nghiệp và nền tảng hiện có.

Chia sẻ về hai cơ hội cho Thành phố Hồ Chí Minh, ông Jain cho rằng đầu tiên là xây dựng lớp phối hợp đáng tin cậy kết nối nhà máy, đơn vị logistics, kho bãi và cảng biển trên hành lang sản xuất, xuất khẩu. Quy hoạch Thành phố kết nối đổi mới sáng tạo, sản xuất, logistics và cảng biển trong một không gian kinh tế rộng hơn; mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 10-11% mỗi năm trong 5 năm tới, theo ông, cần một hệ thống vận hành nhanh, tin cậy và liên thông. Tiếp đó là phát triển hạ tầng thông minh dùng chung để hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, ứng dụng công nghệ. Các doanh nghiệp này thường khó tự đầu tư đầy đủ mạng 5G, AI hay bản sao số. Hạ tầng dùng chung do thành phố hỗ trợ có thể chia sẻ chi phí trong cụm công nghiệp, đồng thời bảo đảm dữ liệu riêng của từng doanh nghiệp.

Ông Jain dẫn ví dụ về hành lang logistics từ nhà máy đến cảng, khi hàng xuất khẩu sẵn sàng, hệ thống có thể kết nối thông tin về vị trí xe, năng lực vận chuyển, sức chứa kho, khung giờ tại cảng và thời hạn nhận hàng của tàu để đề xuất thời điểm điều xe, tuyến đường phù hợp. Chi phí logistics của Việt Nam hiện tương đương khoảng 16-17% GDP, nên những cải thiện về phối hợp và ứng dụng AI có thể tạo tác động đáng kể đến sức cạnh tranh.

Chuyên gia WEF cũng lưu ý việc đưa AI công nghiệp vào ứng dụng trên diện rộng còn là thách thức; nhiều doanh nghiệp vẫn ở giai đoạn thử nghiệm. Nếu Thành phố hỗ trợ dữ liệu, mô hình và các công cụ AI đáng tin cậy, doanh nghiệp có thể thuận lợi hơn trong quá trình mở rộng ứng dụng. Hạ tầng dùng chung cũng giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận các kết nối và công cụ tiên tiến, qua đó tăng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở góc độ thị trường vốn, ông Denis Depoux, Giám đốc Điều hành toàn cầu Roland Berger, nhận định dòng tiền quốc tế hiện tập trung mạnh vào các lĩnh vực số và AI, trong khi nền kinh tế vẫn cần vốn dài hạn cho đường sá, cảng biển, điện, viễn thông, sản xuất và logistics. Ông gọi hai nhóm này là "Token" (nền kinh tế số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo) và "Concrete" (nền kinh tế thực và hạ tầng vật lý); đồng thời cho rằng cần kết nối nhu cầu của nền kinh tế thực với dòng vốn đang hướng vào công nghệ.

Ông Depoux đánh giá chuỗi cung ứng châu Á đã thay đổi sâu sắc qua các biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu; ASEAN thu hút tỷ trọng đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn hơn Trung Quốc kể từ năm 2018. Việt Nam nằm trong quá trình dịch chuyển này, với sự hiện diện của các tập đoàn sản xuất và công nghệ quốc tế. Đây không chỉ là dịch chuyển thương mại hay lắp ráp, mà là quá trình hình thành cấu hình chuỗi cung ứng khu vực, trong đó các quốc gia đảm nhiệm những khâu phù hợp với thế mạnh của mình.

Tuy nhiên, ông Depoux cho rằng Việt Nam cần tăng năng suất để duy trì đà tăng trưởng và tiến lên các khâu có giá trị cao hơn. Doanh nghiệp trong nước phải xử lý các nhu cầu về vốn lưu động, ngoại hối và rủi ro tỷ giá khi nhập nguyên liệu, máy móc bằng một số đồng tiền, trả lương bằng đồng Việt Nam nhưng nhận thanh toán xuất khẩu sau nhiều tuần bằng các đồng tiền khác. Một trung tâm tài chính có thể cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, đồng thời hỗ trợ tài trợ cho các chuỗi cung ứng.

Trong các khuyến nghị, ông Depoux đề cập phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, nâng xếp hạng tín nhiệm cho các dự án, tái huy động vốn từ những tài sản hạ tầng đã hoàn thành, tăng kết nối và hiện đại hóa sản xuất. Ông cũng đề xuất định vị Thành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận thành trung tâm tài chính phục vụ các chuỗi cung ứng linh hoạt. Bên cạnh đó, sản xuất phát thải thấp ngày càng là yêu cầu cạnh tranh, đặc biệt với hàng hóa xuất khẩu sang châu Âu.

Ông Joseph Low, Trưởng đại diện Keppel tại Việt Nam cho biết, doanh nghiệp mong muốn cùng các cơ quan Chính phủ và đối tác xây dựng các nền tảng đầu tư, tập hợp nguồn vốn để đầu tư vào Việt Nam và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển. Ông Low cũng nhấn mạnh kỳ vọng kết nối doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam với mạng lưới toàn cầu, qua đó giúp doanh nghiệp nâng năng lực và tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái tài chính, đầu tư.

Chủ động nâng nội lực, chuyển cơ hội thành hành động

Tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhận định, kinh tế thế giới đang tái cấu trúc sâu sắc dưới tác động đan xen của xung đột địa chính trị, đột phá công nghệ và chuyển đổi kép. Các cực tăng trưởng dịch chuyển mạnh về châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh; chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng được tổ chức lại theo hướng đa dạng hóa, khu vực hóa và tăng sức chống chịu.

Theo Phó Thủ tướng, lựa chọn điểm đến đầu tư hiện nay không chỉ dựa trên chi phí mà còn tính đến an toàn, tính linh hoạt và các liên kết chiến lược dài hạn. Công nghệ, AI, tự động hóa và tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG) ngày càng trở thành điều kiện tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Những chuyển dịch này mở ra cơ hội tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường mới, đồng thời đặt ra sức ép về năng lực hấp thụ công nghệ, chất lượng nhân lực và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh Việt Nam không thể chỉ tiếp nhận thụ động hoặc đứng ngoài quan sát, mà cần chủ động định vị và nâng cao nội lực trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Yêu cầu đặt ra không dừng ở việc tham gia các chuỗi giá trị đang có hoặc hình thành, mà là tạo dựng môi trường, cơ chế và năng lực để Việt Nam cùng đối tác quốc tế tham gia sâu hơn, trực tiếp hơn vào quá trình sáng tạo giá trị.

Bốn định hướng được Phó Thủ tướng gợi mở gồm: xây dựng năng lực nội sinh về nhân lực, công nghệ và quản trị; hoàn thiện thể chế ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo và tạo không gian thử nghiệm; tăng cường kết nối, hợp tác đa phương và hợp tác Nam-Nam; huy động hiệu quả vốn xanh và công nghệ gắn với liên kết doanh nghiệp trong nước, nâng cấp chuỗi giá trị.

Với vị thế là đô thị đầu tàu kinh tế và trung tâm đổi mới sáng tạo, Thành phố Hồ Chí Minh có cơ hội kết nối và chuyển hóa vốn, tri thức, công nghệ thành các khuôn khổ hợp tác và giá trị mới. Phó Thủ tướng cho rằng thành phố hướng tới trở thành một cực tăng trưởng uy tín, có trách nhiệm và sẵn sàng hội nhập cùng các đối tác quốc tế.

"Đối thoại cần được chuyển thành cam kết, khuôn khổ chính sách và dự án hợp tác cụ thể. Phiên làm việc tập trung vào vai trò của siêu đô thị; công nghệ đột phá và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; các mô hình hợp tác mới; cùng vai trò của khu vực tư nhân. Mục tiêu là chuyển những tầm nhìn và định hướng thành khuôn khổ hành động, lộ trình thực thi và sự phối hợp hiệu quả các nguồn lực quốc tế," Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Những đánh giá của chuyên gia và đại diện doanh nghiệp quốc tế tại diễn đàn cùng làm nổi bật yêu cầu kết nối hạ tầng với công nghệ, sản xuất với tài chính và đầu tư quốc tế với năng lực doanh nghiệp trong nước. Đây cũng là những điều kiện để Việt Nam tận dụng vị trí trong chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc, nâng năng suất và từng bước chuyển từ lắp ráp sang sản xuất tiên tiến, tham gia sâu hơn vào quá trình tạo lập giá trị./.