Từ yêu cầu của Chỉ thị 07-CT/TW, các chuyên gia cho rằng cần tạo hành lang đủ an toàn để cán bộ dám đổi mới, đồng thời có thước đo rõ ràng để phân định người dám làm với người né tránh trách nhiệm.

Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới” nêu rõ tại nhiệm vụ trọng tâm thứ hai: “Học tập, thực hành theo Bác, trước hết là về bản lĩnh và tư duy đổi mới: Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung; tập trung tháo gỡ kịp thời, dứt điểm các điểm nghẽn, nút thắt, khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển.”

Từ yêu cầu này, các chuyên gia phân tích nguyên nhân của tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm và những giải pháp nhằm khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đồng thời xử lý tình trạng trì trệ, đùn đẩy trong thực thi công vụ.

Khắc phục tâm lý sợ sai, thúc đẩy cán bộ hành động

Giáo sư-Tiến sỹ Phạm Hồng Tung, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển cho rằng, để thúc đẩy cán bộ dám nghĩ, dám làm, trước hết cần nhìn nhận đúng căn nguyên của tâm lý sợ sai, né tránh rủi ro.

Trong nghiên cứu văn hóa chính trị trên thế giới có khái niệm “Uncertainty Avoidance Index” chỉ số phản ánh xu hướng né tránh sự bất định. Từ người dân bình thường, người kinh doanh đến cán bộ, công chức đều có nhu cầu bảo đảm an toàn cho bản thân, gia đình, nghề nghiệp, tài sản và vị trí xã hội.

Đối với cán bộ, nhất là người đảm nhiệm vị trí có trách nhiệm cao, nhu cầu về sự an toàn còn gắn với uy tín, danh dự và trách nhiệm đối với tổ chức. Vì vậy, thận trọng trước rủi ro là tâm lý có thể lý giải được.

Tuy nhiên, sự thận trọng cần thiết có thể chuyển thành tâm lý phòng thủ, ngại đổi mới, ngại quyết định và né tránh trách nhiệm. Bên cạnh những nguyên nhân khách quan, bệnh thành tích và cách thức đánh giá cán bộ cũng có thể tác động đến tâm lý này.

Nếu việc thi đua, đánh giá quá chú trọng vào tích lũy thành tích mà chưa phản ánh đầy đủ giá trị, hiệu quả công việc hằng ngày, người thực thi công vụ có thể có xu hướng lựa chọn phương án ít rủi ro cho bản thân thay vì chủ động giải quyết những vấn đề khó. Do đó, công tác thi đua, khen thưởng cần tiếp tục được đổi mới thực chất; việc đánh giá, bố trí cán bộ cần gắn với vị trí việc làm, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Cùng với việc tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích người có năng lực, trách nhiệm hăng say cống hiến, cần có cơ chế nhận diện những trường hợp coi cơ quan như một nơi trú ẩn để duy trì tư tưởng trung bình, không muốn đổi mới, không muốn chịu trách nhiệm.

Đề cập đến yêu cầu của Chỉ thị 07-CT/TW, Giáo sư Phạm Hồng Tung nhấn mạnh, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh không thể chỉ dừng ở nhận thức hay những vấn đề lý luận mà phải chuyển thành hành động, thành những cam kết cụ thể và có thể đánh giá được.

Tinh thần nói đi đôi với làm cần được cụ thể hóa ở từng vị trí công tác. Mỗi cán bộ, đảng viên cần xác định rõ mình cam kết thực hiện công việc gì; cấp ủy, chi bộ và đơn vị căn cứ vào đó để xem xét việc thực hiện cam kết và kết quả đạt được.

Xử lý tình trạng né tránh trách nhiệm

Luật sư Nguyễn Xuân Sang, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, một trong những nội dung đáng chú ý của Chỉ thị 07-CT/TW là yêu cầu gắn học tập, thực hành theo Bác với đổi mới tư duy và nâng cao hiệu quả công vụ.

Việc chuyển mạnh sang thực hành đòi hỏi những giá trị về tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách phải được thể hiện trong hoạt động công vụ cụ thể, thông qua trách nhiệm giải quyết công việc và kết quả cuối cùng mang lại cho người dân, doanh nghiệp.

Khi hiệu quả công vụ được nâng lên, Nhân dân là đối tượng thụ hưởng trực tiếp. Điều đó thể hiện ở việc rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ công bình đẳng; đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.

Một trong những vấn đề đặt ra trong thực tiễn là phân định giữa sự thận trọng cần thiết của người thực thi công vụ trước những vấn đề phức tạp với tình trạng trì trệ, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Có những trường hợp cán bộ phải xử lý vấn đề liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều quy định pháp luật hoặc còn có cách hiểu khác nhau trong thực tiễn áp dụng. Việc liên tục xin ý kiến, chuyển trách nhiệm qua nhiều cấp hoặc chờ hướng dẫn có thể khiến công việc về hình thức vẫn đang được xử lý nhưng thực tế kéo dài mà không tạo ra kết quả.

Nếu thiếu những tiêu chí đủ cụ thể về thời hạn, trách nhiệm và sản phẩm đầu ra, việc phân định giữa thận trọng cần thiết và né tránh trách nhiệm sẽ gặp khó khăn.

Phân tích thêm về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Xuân Sang lưu ý, hậu quả của sự trì trệ không phải lúc nào cũng dễ lượng hóa. Một quyết định sai có thể để lại hậu quả trực tiếp, trong khi việc chậm đưa ra quyết định có thể khiến doanh nghiệp mất cơ hội đầu tư, người dân phải chờ đợi hoặc nguồn lực xã hội không được khơi thông đúng thời điểm.

Những tác động này có thể lớn nhưng việc xác định cụ thể trách nhiệm trong từng trường hợp không đơn giản.

Do đó, cần xây dựng thước đo pháp lý dựa nhiều hơn vào sản phẩm đầu ra, thay vì quá chú trọng vào việc một quy trình đã được thực hiện qua bao nhiêu bước.

Luật sư Nguyễn Xuân Sang đề xuất, để tinh thần Chỉ thị 07-CT/TW thực sự đi vào hoạt động công vụ, cần tạo hành lang pháp lý đủ an toàn để cán bộ có động cơ trong sáng, dám đổi mới, dám hành động vì lợi ích chung yên tâm thực hiện nhiệm vụ; đồng thời xác định rõ trách nhiệm, có chế tài đối với những trường hợp trì trệ, né tránh, đùn đẩy công việc.

Việc xử lý trách nhiệm đối với người đứng đầu để xảy ra tình trạng trì trệ chỉ thực sự khả thi khi hành lang pháp lý bảo vệ cán bộ trong quá trình chủ động hành động vì lợi ích chung được xây dựng đồng bộ.

Khi ranh giới giữa người dám làm nhưng gặp rủi ro khách quan và người né tránh hành động được xác định rõ, việc bảo vệ cán bộ và xử lý tình trạng né tránh trách nhiệm mới có thể thực hiện đồng thời, qua đó tạo động lực để cán bộ yên tâm cống hiến và chịu trách nhiệm về công việc của mình./.