Muốn các công trình hạ tầng giao thông đầu tư theo hình thức đối tác công-tư (PPP) thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu.

Với 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công-tư (PPP) trong giai đoạn 2026-2030, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng, đại diện cơ quan quản lý Nhà nước và doanh nghiệp đầu tư cho rằng cần tăng cường đánh giá, lựa chọn dự án, bảo đảm hiệu quả tài chính để triển khai theo phương thức PPP, qua đó hạn chế các vướng mắc, rủi ro phát sinh về doanh thu và phương án hoàn vốn trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Phải thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030 vào sáng 29/9, là doanh nghiệp tham gia nhiều dự án đầu tư hạ tầng giao thông theo hình thức PPP trong những năm qua, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Đèo Cả nhấn mạnh trong lĩnh vực giao thông, nếu huy động tốt nguồn lực tư nhân sẽ giảm áp lực rất lớn cho ngân sách Nhà nước.

“Không nên hiểu huy động tư nhân đơn giản là có dự án rồi giao cho doanh nghiệp nghiên cứu và tự thu xếp vốn. Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu,” ông Hoàng phân tích.

Đánh giá nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng là rất lớn, trong khi nguồn lực ngân sách Nhà nước có giới hạn, ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp Ngân hàng VietinBank nhìn nhận trong bối cảnh đó, đầu tư theo phương thức PPP đã và đang khẳng định vai trò là công cụ cốt lõi nhằm huy động nguồn lực xã hội.

Theo ông Nam, sự tham gia của nguồn tín dụng và các định chế tài chính lớn có thể tạo đòn bẩy, phát đi tín hiệu về tính khả thi của dự án, từ đó thúc đẩy các nguồn vốn khác cùng tham gia. Ngân hàng có lợi thế trong thẩm định và kiểm soát rủi ro ở giai đoạn xây dựng, giai đoạn mà dự án chưa có dòng tiền và mức độ bất định cao. Sau khi dự án hoàn thành, đi vào vận hành ổn định, rủi ro xây dựng được loại bỏ và dòng tiền thực tế đã được kiểm chứng, có thể nghiên cứu tái cấp vốn một phần thông qua trái phiếu dự án, quỹ đầu tư hạ tầng.

Nhằm thúc đẩy các dự án PPP, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank kiến nghị các đơn vị chức năng cũng cần hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro; tiếp tục đẩy nhanh việc xác định doanh thu giảm, kiểm toán doanh thu, xác định giá trị chia sẻ và bố trí nguồn ngân sách kịp thời để tháo gỡ khó khăn cho các dự án. Chính phủ sớm có giải pháp giải quyết triệt để đối với các dự án BOT giao thông đang thua lỗ do nguyên nhân khách quan, như mua lại dự án hoặc cấp ngân sách bù đắp.

Đối với các chủ đầu tư PPP, phía Ngân hàng VietinBank yêu cầu các nhà đầu tư tư nhân nâng cao năng lực tài chính cốt lõi, bảo đảm tỷ lệ vốn chủ sở hữu thực góp tham gia dự án đúng theo cam kết; nâng cao năng lực quản trị rủi ro và quản lý dự án theo chuẩn mực quốc tế, tăng cường tính minh bạch và áp dụng cơ chế chia sẻ lợi ích-rủi ro hợp lý với phía ngân hàng tài trợ.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) cho rằng cần tăng cường đánh giá, lựa chọn dự án, bảo đảm hiệu quả tài chính để triển khai theo phương thức PPP, qua đó hạn chế các vướng mắc, rủi ro phát sinh về doanh thu và phương án hoàn vốn trong quá trình thực hiện hợp đồng; xây dựng chính sách để ưu tiên bố trí nguồn vốn Nhà nước tham gia thực hiện dự án PPP, bao gồm cả nguồn vốn Nhà nước để thực hiện các cam kết trong quá trình vận hành, kinh doanh theo hợp đồng đã ký kết.

Xây dựng gói tín dụng ổn định, lâu dài

Nhìn nhận công trình xây xong chưa có nghĩa là PPP đã thành công, Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả cho rằng nếu lưu lượng và doanh thu thực tế không đạt phương án ban đầu thì trong 20-30 năm tiếp theo, dự án vẫn còn khó khăn.

“Không phải Nhà nước không có tiền thì mới làm PPP. Hình thức PPP phải được hiểu là Nhà nước sử dụng ít nguồn lực công hơn nhưng huy động được nhiều nguồn lực xã hội hơn, đồng thời chuyển một phần trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, quản trị và hiệu quả sang khu vực doanh nghiệp,” ông Hoàng chia sẻ.

Từ đó, ông Hoàng khuyến nghị Nhà nước không nên chỉ đưa ra danh mục dự án rồi chờ nhà đầu tư đề xuất mà cần chủ động cung cấp dữ liệu, xác định nguyên tắc phân bổ rủi ro, phạm vi vốn Nhà nước tham gia và tạo một khung đủ rõ để doanh nghiệp, ngân hàng có thể tính được bài toán đầu tư. Doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực tổ chức, năng lực huy động vốn, năng lực xây dựng và khả năng chịu trách nhiệm với dự án trong dài hạn.

“Nếu làm được cấu trúc Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp tổ chức nguồn lực, thị trường cùng tham gia thì cuối cùng người dân và nền kinh tế sẽ là bên được hưởng lợi từ một hệ thống hạ tầng tốt hơn,” Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả quả quyết.

Nhằm sớm được triển khai thành những dự án, hợp đồng cụ thể, kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết Bộ Xây dựng và các bộ, ngành khẩn trương rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thủ tục; triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP và đẩy mạnh phân cấp, gắn với tăng cường hậu kiểm.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị các nhà đầu tư chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa, nghiên cứu kỹ các điều kiện của dự án và đề xuất phương án đầu tư phù hợp, hiệu quả. Các tổ chức tín dụng nghiên cứu, xây dựng các gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với đặc thù dự án PPP, tạo điều kiện để nhà đầu tư tiếp cận nguồn vốn ổn định, lâu dài.

“Bộ Xây dựng cam kết tiếp tục duy trì cơ chế đối thoại, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức tín dụng và nhà đầu tư để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuẩn bị và triển khai các dự án, góp phần đưa những cam kết tại hội nghị sớm trở thành các dự án, hợp đồng cụ thể,” Bộ trưởng Trần Hồng Minh nói./.