Kinh tế tập thể, nòng cốt là các hợp tác xã tại Cà Mau đang có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, nhiều “điểm nghẽn” về vốn, đất đai, quản trị và thị trường vẫn cần được tháo gỡ để khu vực này phát triển thực chất, bền vững.

Khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Cà Mau đang có những chuyển biến tích cực, từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị sản xuất, nâng cao đời sống người dân.

Tuy nhiên, những vướng mắc về vốn, đất đai, cơ sở vật chất, năng lực quản trị và thị trường đang là những “điểm nghẽn” cần được tháo gỡ đồng bộ, qua đó đưa kinh tế tập thể phát triển thực chất, bền vững, lấy hiệu quả kinh tế và lợi ích của thành viên làm trung tâm.

Nhận diện các khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn

Tỉnh Cà Mau hiện có 966 tổ hợp tác với gần 20.000 thành viên và 603 hợp tác xã với gần 35.000 thành viên, tổng vốn hoạt động hơn 1.791 tỷ đồng. Khu vực này đã bước đầu khẳng định vai trò hỗ trợ kinh tế hộ, hình thành 103 sản phẩm OCOP đạt 3-4 sao của 45 hợp tác xã; 141 hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị trên tổng diện tích 63.233 ha, gồm 93 hợp tác xã chuỗi lúa gạo với 25.064 ha và 48 hợp tác xã chuỗi tôm với 38.169 ha.

Hoạt động quảng bá, livestream giới thiệu nông sản cũng bước đầu góp phần thay đổi tư duy sản xuất theo hướng gắn với thị trường và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của địa phương.

Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Cà Mau Nguyễn Văn Vũ cho biết, tỉnh còn 170 hợp tác xã ngừng hoạt động, trong đó 135 Hợp tác xã đang chờ làm thủ tục giải thể; các chính sách hỗ trợ thời gian qua dù được triển khai nhưng còn dàn trải, thiếu tập trung.

Từ thực tiễn cơ sở, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Bạc Liêu Lê Việt Xô cho biết: Địa bàn có 16 hợp tác xã; trong đó, 7 hợp tác xã dừng hoạt động và thuộc diện giải thể. Theo ông, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc giải thể các hợp tác xã.

“Một số hợp tác xã đã dừng hoạt động và làm thủ tục giải thể từ năm 2013 đến nay nhưng chưa thể giải thể do vướng nợ tín dụng. Địa phương từng báo cáo các sở, ngành xin chủ trương khoanh nợ hoặc xóa nợ nhưng cơ chế hiện nay chưa bảo đảm. Vì vậy, địa phương mong muốn lãnh đạo các sở, ngành đề xuất cơ chế tháo gỡ dứt điểm. Bên cạnh đó, một số hợp tác xã chưa mặn mà với việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, cần có cơ chế hỗ trợ để bảo đảm quyền lợi cho xã viên,” Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Bạc Liêu Lê Việt Xô chia sẻ.

Tại xã Chí Phải, đại diện lãnh đạo Ủy ban Nhân dân xã Chí Phải phản ánh, các hợp tác xã chủ yếu hoạt động quy mô nhỏ lẻ, tổ chức sản xuất thiếu gắn kết, dẫn đến sản lượng ít và không đồng đều; chưa chủ động xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc nên chuỗi liên kết đầu ra gặp nhiều khó khăn.

Địa phương đề nghị Liên minh hợp tác xã tỉnh thường xuyên tư vấn, phối hợp mở các lớp tập huấn nâng cao nguồn nhân lực và củng cố hoạt động đúng Luật Hợp tác xã.

Cùng chung vướng mắc trong công tác quản lý, đại diện Ủy ban Nhân dân xã Cái Nước đề nghị Liên minh hợp tác xã tỉnh hướng dẫn cụ thể quy trình giải thể triệt để các hợp tác xã ngừng hoạt động lâu năm nhưng chủ hợp tác xã không còn ở địa phương, tránh tình trạng kéo dài.

Đối với các hợp tác xã đang hoạt động, khó khăn về cơ sở hạ tầng, đất đai, vốn và thủ tục thương mại điện tử đang ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh.

Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Giám đốc hợp tác xã Nông nghiệp Tổng hợp Ba Đình Nông Văn Thạch cho biết, hợp tác xã thành lập năm 2018, có 304 thành viên, diện tích 750 ha và 16 dịch vụ nông nghiệp. Hiện, Hợp tác xã đã ký liên kết với Công ty Minh Phú, được chứng nhận 316 ha tôm và đạt giải Nhì hội thi gạo ngon nhưng chưa có trụ sở, đất xây dựng trụ sở, hiện phải mượn nhà thành viên làm nơi làm việc.

Ông Nông Văn Thạch kiến nghị tỉnh hỗ trợ nguồn nhân lực cán bộ trẻ có chế độ lương, kinh phí xây dựng trụ sở, kho hàng và xây dựng thương hiệu gạo Lúa - Tôm Ba Đình.

Nêu lên bài học thực tế trong điều phối vốn sản xuất, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Trí Lực Nguyễn Văn Úc cho biết, hợp tác xã có 535 thành viên, hoạt động đa ngành theo phương thức “mua chung, bán chung.”

“Lãi gộp giữ lại cho hợp tác xã và thành viên còn ít do phần lớn nguồn vốn huy động phải điều động trực tiếp vào chi phí sản xuất. Hợp tác xã đang xây dựng vùng lúa đạt chứng nhận hữu cơ của Châu Âu và Nhật Bản, diện tích năm 2026 đạt 61 ha; trong lĩnh vực thủy sản, 60% thành viên tham gia vùng nuôi liên kết với Tập đoàn Minh Phú, đầu ra sản phẩm ổn định” – ông Nguyễn Văn Úc cho biết, đồng thời đề nghị các cấp, ngành hỗ trợ thêm kinh phí và mô hình nông nghiệp sạch, hữu cơ để mở rộng diện tích, hướng tới mục tiêu 100 ha lúa hữu cơ vào năm 2028 theo kế hoạch kinh doanh.

Nhìn nhận sau 10 năm hoạt động, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nông nghiệp Vĩnh Cường (xã Vĩnh Mỹ) Trịnh Văn Cường thông tin, hợp tác xã đã đăng ký 6.000 ha tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao và cam kết đầu tư từ 12-15 triệu đồng/ha.

Tuy nhiên, các hợp tác xã đang gặp 4 vướng mắc lớn gồm tài chính, nâng cao năng lực quản lý, ứng dụng công nghệ và tìm kiếm đầu ra. Ông kiến nghị cần có chính sách chuyên đề nâng cao năng lực cán bộ hợp tác xã và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đồng hành đầu tư vốn.

Còn đại diện Hợp tác xã Ba Khía Đầm Dơi (xã Quách Phẩm) Nguyễn Văn Miên phản ánh những rào cản khi tiếp cận các kênh phân phối hiện đại. Các sàn thương mại điện tử lớn hiện chưa nhận diện hợp tác xã là một loại hình doanh nghiệp chính thức.

Khi đăng ký bằng mã số thuế hợp tác xã, hệ thống phải chuyển sang loại hình cơ sở sản xuất và nộp thêm thuế 8-9,5%, trong khi doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh chỉ ở mức 1,5%, gây bất lợi lớn.

Ông Nguyễn Văn Miên đề nghị tỉnh có ý kiến với các sàn thương mại điện tử công nhận loại hình hợp tác xã theo quy định; đồng thời hướng dẫn cấp mã số vùng nuôi và có giải pháp khai thác ba khía có kế hoạch, theo mùa vụ để bảo tồn nghề truyền thống.

Đồng bộ giải pháp tháo gỡ “điểm nghẽn”

Trước những khó khăn từ cơ sở, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Cà Mau Nguyễn Đức Thánh cho biết, Luật Hợp tác xã có nhiều chính sách mở nhưng các luật chuyên ngành như Luật Tín dụng, Luật Đất đai, Luật Đấu thầu chưa đồng bộ, khiến việc tiếp cận vốn thế chấp và đất đai còn khó khăn.

Sở đã phối hợp Ủy ban Nhân dân tỉnh báo cáo Bộ Tài chính để tháo gỡ vướng mắc, hướng dẫn xử lý các khoản nợ thuế, nợ tín dụng, qua đó giải thể triệt để các hợp tác xã ngừng hoạt động. Đồng thời, ngân sách tỉnh đã cân đối, bổ sung đủ kinh phí cho Kế hoạch 130 và các chương trình xúc tiến thương mại.

Trước những “điểm nghẽn” đã nhận diện, ông Nguyễn Đức Thánh cũng cam kết bổ sung đầy đủ kinh phí xúc tiến thương mại, đào tạo cán bộ và phối hợp xử lý dứt điểm nợ tồn đọng của các hợp tác xã hoạt động yếu, kém.

Nhằm tháo gỡ khó khăn ở lĩnh vực quản lý chuyên ngành, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Bùi Tứ Hải thông tin, ngành chức năng đang khẩn trương hoàn thiện quy trình cấp mã số vùng nuôi, vùng trồng và vận hành Cổng thông tin nông nghiệp tỉnh nhằm công khai dữ liệu, giúp các hợp tác xã thuận lợi truy xuất nguồn gốc, kết nối giao thương phục vụ xuất khẩu…

Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau Nguyễn Hồ Hải khẳng định, phát triển kinh tế tập thể, nòng cốt là các hợp tác xã, là chủ trương quan trọng, lâu dài của Đảng và là thành phần có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế khi chất lượng hoạt động của các hợp tác xã thời gian qua chưa đồng đều, việc xử lý các đơn vị ngừng hoạt động còn kéo dài và sự đồng hành của một số cấp ủy, chính quyền cơ sở còn lúng túng, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau cho rằng cần phải khắc phục ngay tình trạng chạy theo số lượng đơn thuần để tập trung nâng cao chất lượng và tính bền vững.

“Phát triển hợp tác xã phải lấy hiệu quả kinh tế và lợi ích của thành viên làm trung tâm của quá trình phát triển. Hợp tác xã chỉ có thể phát triển bền vững khi thành viên thấy rõ lợi ích thiết thực khi tham gia. Do đó, cần khuyến khích các hợp tác xã đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực quản trị, tăng cường liên kết, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và chủ động tìm kiếm thị trường” Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau Nguyễn Hồ Hải nhấn mạnh, đồng thời lưu ý, đối với Cà Mau, cần phát huy tối đa lợi thế về nông nghiệp, thủy sản, kinh tế biển, các sản phẩm OCOP và những ngành hàng có sức cạnh tranh để hình thành các mô hình hợp tác xã tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Để các chính sách hỗ trợ đi vào thực chất, tránh tình trạng dàn trải, Bí thư Tỉnh ủy đề nghị Ủy ban Nhân dân tỉnh rà soát toàn diện hệ thống cơ chế hiện hành, tập trung giải quyết các vướng mắc nền tảng về đất đai, nguồn vốn thế chấp, hạ tầng trụ sở - kho bãi, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực.

Trước mắt, tỉnh Cà Mau cần ưu tiên nguồn lực hỗ trợ các hợp tác xã có phương án sản xuất kinh doanh khả thi, có hợp tác liên kết với doanh nghiệp; đồng thời kiên quyết chỉ đạo xử lý dứt điểm các hợp tác xã đã ngừng hoạt động, không còn khả năng phục hồi để bảo đảm khu vực kinh tế tập thể vận hành lành mạnh.

Bên cạnh sự đồng hành của Nhà nước, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Hồ Hải đặc biệt nhấn mạnh đến tinh thần tự lực, tự cường của chính cộng đồng các hợp tác xã.

“Nhà nước có thể hỗ trợ về cơ chế, chính sách và tạo môi trường thuận lợi, nhưng không thể làm thay hợp tác xã. Do đó, lãnh đạo các hợp tác xã cần phát huy tinh thần tự lực, tự cường, mạnh dạn đổi mới tư duy, nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, tăng cường liên kết và chủ động thích ứng với yêu cầu của thị trường. Phải coi chất lượng sản phẩm, uy tín với thành viên, doanh nghiệp và người tiêu dùng là nền tảng sống còn để tồn tại và phát triển lâu dài,” Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Hồ Hải, nêu rõ.

​