Tận dụng tốt các hiệp định tự do thương mại, linh hoạt thị trường, tăng nội địa hóa và đẩy mạnh xuất khẩu Xanh là những giải pháp tối ưu để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu của năm 2026.

Dù đối mặt với bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu quý I/2026 của Việt Nam vẫn ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng hơn 23%, đạt gần 250 tỷ USD. Đáng chú ý, việc cán cân thương mại tạm nghiêng về nhập siêu được nhận định là bước đệm tất yếu để doanh nghiệp tích lũy nguyên liệu, sẵn sàng bứt phá cho mục tiêu xuất khẩu cả năm.

Đây là thông tin được đưa ra tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Công Thương diễn ra chiều 9/4.

Điểm tựa vững chắc từ sản xuất nội địa

Ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công Thương) thẳng thắn nhìn nhận, quý I/2026 mở ra với không ít áp lực. Kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm chạp quanh mức 2,8-3,0%; xung đột địa chính trị tại Ukraine và Trung Đông kéo dài làm đứt gãy chuỗi cung ứng logistics. Đặc biệt, từ tháng Ba, giá nhiên liệu thế giới tăng mạnh đã dội thêm áp lực chi phí lên các doanh nghiệp sản xuất và vận tải.

Khó khăn là vậy, song nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được nhịp độ phục hồi tích cực. Sản xuất công nghiệp tiếp tục sắm vai "đầu tàu" dẫn dắt với chỉ số sản xuất toàn ngành (IIP) tăng 9% so với cùng kỳ. Trong đó, ngành chế biến, chế tạo tăng 9,7%. Hiệu ứng lan tỏa từ việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công cũng giúp các ngành như sản xuất kim loại tăng 22,9% và sản phẩm khoáng phi kim loại tăng 19,7%.

Đáng chú ý, Chỉ số quản lý mua hàng (PMI) tháng 3 đạt 51,2 điểm, đánh dấu tháng thứ 9 liên tiếp duy trì trên ngưỡng 50 điểm. Con số này không chỉ cho thấy hoạt động sản xuất đang không ngừng mở rộng mà còn minh chứng cho niềm tin vững chắc của cộng đồng doanh nghiệp.

Sự phục hồi của sản xuất đã tạo đà bứt phá mạnh mẽ cho xuất khẩu. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 3 tháng đầu năm ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23,2% so với cùng kỳ. Riêng xuất khẩu mang về 122,9 tỷ USD (tăng 19,1%). Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục khẳng định vị thế chủ lực khi đóng góp 87,8 tỷ USD; trong khi nhóm nông, lâm, thủy sản cũng ghi nhận sự ổn định với 9,9 tỷ USD.

Việc các thị trường trọng điểm ghi nhận mức tăng trưởng đột phá như Hồng Kông - Trung Quốc (tăng 47,4%), Trung Quốc (tăng 26,4%) và Hoa Kỳ (tăng 24,3%) cho thấy doanh nghiệp Việt đang tận dụng ngày càng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA).

Giải mã "bài toán" nhập siêu 3,6 tỷ USD

Bên cạnh những con số tăng trưởng ấn tượng, một điểm đáng chú ý trong bức tranh thương mại quý I là kim ngạch nhập khẩu đạt gần 126,6 tỷ USD (tăng 27%), dẫn đến việc cán cân thương mại tạm thời nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD.

Phân tích về con số nhập siêu này, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khẳng định, nếu đặt trong bối cảnh chu kỳ sản xuất, diễn biến này hoàn toàn không bất thường và nằm trong phạm vi kiểm soát.

"Quý 1 thường không phải là giai đoạn xuất siêu mạnh. Đây là thời điểm các doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu và giải ngân mua sắm trang thiết bị để triển khai các dự án mới," ông Hải lý giải.

Thực tế, động lực nhập khẩu năm nay gắn liền với sự bùng nổ của dòng vốn FDI từ năm 2025. Thống kê cho thấy, nhập khẩu linh kiện điện tử tăng tới 50%; máy móc, thiết bị và phụ tùng tăng 22%. Các mặt hàng năng lượng phục vụ sản xuất cũng tăng mạnh.

Nhìn từ góc độ này, phần nhập siêu mang tính "đầu tư" nhiều hơn là mất cân đối. Đây chính là bước chuẩn bị thiết yếu để "chuyển hóa" thành các sản phẩm xuất khẩu giá trị cao trong những quý tiếp theo.

Nhận diện rủi ro, hướng tới "xuất khẩu Xanh"

Dù triển vọng khá lạc quan, Bộ Công Thương cũng chỉ rõ những thách thức không nhỏ đang chờ đợi ở phía trước.

Trong nước, áp lực đảm bảo an ninh năng lượng đang gia tăng khi phụ tải đỉnh có xu hướng đến sớm. Tiến độ một số dự án lưới điện còn chậm, trong khi sự phục hồi giữa các ngành chưa đồng đều. Trên bình diện quốc tế, lạm phát khiến người tiêu dùng toàn cầu thắt chặt chi tiêu, cộng hưởng với rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và chi phí logistics đang rục rịch tăng trở lại sẽ là những rào cản lớn.

Để hóa giải thách thức, Bộ Công Thương đã vạch ra loạt giải pháp trọng tâm. Về năng lượng, Bộ sẽ điều hành hệ thống điện linh hoạt, đẩy nhanh lộ trình xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng quốc gia. Về công nghiệp, mục tiêu cốt lõi là cơ cấu lại chuỗi cung ứng, phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 40 - 45% ở các ngành trọng điểm như dệt may, da giày, hóa chất.

Đặc biệt, trong chiến lược xuất khẩu, việc đa dạng hóa thị trường hướng tới các khu vực tiềm năng như Trung Đông, Mỹ Latinh sẽ được đẩy mạnh. Ngành Công Thương cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi sang "xuất khẩu Xanh," chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn khắt khe mới của quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon.

Có thể thấy, xuất nhập khẩu năm 2026 đang đi qua một giai đoạn chuyển tiếp mang tính bản lề. Với sự chủ động thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp cùng các quyết sách điều hành linh hoạt từ cơ quan quản lý, những áp lực có thể biến thành động lực để thương mại Việt Nam chinh phục những cột mốc mới trong năm nay./.