Bồi dưỡng nhân lực công nghệ cao từ kết nối trí thức Việt

Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada kết nối giáo sư, trường đại học và doanh nghiệp Canada với Việt Nam, hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh, hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ.

Từ việc tiếp nhận nghiên cứu sinh Việt Nam tại các phòng thí nghiệm tại Canada đến kết nối doanh nghiệp khởi nghiệp với đối tác trong nước, Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada (CVSEA) đang từng bước đưa nguồn lực trí thức kiều bào vào những hoạt động hợp tác cụ thể.

Thực tiễn này cũng gợi mở cách gắn kết nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài với nhu cầu đào tạo nhân lực, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ trong quá trình triển khai Nghị quyết 23 và Nghị quyết 57.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Canada, Phó Giáo sư Vũ Việt Hưng, Chủ tịch CVSEA, cho biết mạng lưới hiện đã kết nối các giáo sư thành viên tại Canada với những trường đại học trong nước. Thông qua các kết nối này, các giáo sư đã tiếp nhận tại Canada khoảng 10 nghiên cứu sinh tiến sỹ và nhà nghiên cứu sau tiến sỹ, khoảng 10 học viên thạc sỹ cùng khoảng 30 thực tập sinh ngắn hạn.

CVSEA gần đây đã ký biên bản ghi nhớ với Đại học Bách khoa Hà Nội về hợp tác đào tạo và nghiên cứu, đồng thời xúc tiến hợp tác với một số trường đại học, viện nghiên cứu khác ở trong nước. Những hoạt động này tạo cơ sở để phát triển quan hệ giữa các nhóm nghiên cứu, từng bước mở rộng từ kết nối giữa các cá nhân sang hợp tác giữa các cơ sở.

Theo Phó Giáo sư Vũ Việt Hưng, hình thức phổ biến nhất hiện nay là các giáo sư thành viên sử dụng nguồn quỹ nghiên cứu của mình để tiếp nhận sinh viên chất lượng cao từ Việt Nam, với học bổng và kinh phí hỗ trợ từ phía Canada. CVSEA đóng vai trò kết nối, giúp nhu cầu đào tạo của người học gặp được chuyên môn và điều kiện nghiên cứu của giáo sư.

Giá trị của hình thức này nằm ở việc người học được tham gia trực tiếp vào môi trường nghiên cứu. Quá trình làm việc trong phòng thí nghiệm, thực hiện đề tài và trao đổi với nhóm chuyên môn giúp họ tiếp cận phương pháp nghiên cứu, kỹ năng sử dụng thiết bị và cách giải quyết những vấn đề công nghệ cụ thể. Đây là cơ sở để bồi dưỡng năng lực chuyên sâu, đồng thời hình thành quan hệ hợp tác có thể tiếp tục được duy trì sau thời gian đào tạo.

Phó Giáo sư Vũ Việt Hưng cho rằng nên hỗ trợ chuyên gia, giáo sư gốc Việt tham gia giảng dạy ngắn hạn, hướng dẫn thí nghiệm và trao đổi tri thức và công nghệ tại các cơ sở trong nước; đồng thời tạo điều kiện để nghiên cứu sinh Việt Nam thực tập ở các phòng thí nghiệm nước ngoài. Những hình thức này cho phép huy động tri thức và kinh nghiệm quốc tế một cách linh hoạt, kể cả khi chuyên gia chưa có điều kiện trở về làm việc lâu dài.

Từ góc độ kết nối nguồn lực kiều bào, đóng góp của chuyên gia vì vậy có thể được thể hiện qua những công việc thường xuyên: hướng dẫn một nghiên cứu sinh, hỗ trợ một nhóm nghiên cứu hoặc cùng giải quyết một vấn đề kỹ thuật. Khi được duy trì trên cơ sở nhu cầu và trách nhiệm rõ ràng, các hoạt động đó có thể tích lũy thành năng lực cho cơ sở đào tạo trong nước.

Phó Giáo sư Vũ Việt Hưng cho biết CVSEA đang nỗ lực nâng cao vị thế của Việt Nam trong các hoạt động hợp tác và tìm kiếm khả năng xây dựng chương trình học bổng dành riêng cho Việt Nam.

Theo ông, triển vọng sẽ khả quan hơn nếu có sự đóng góp từ cả phía Việt Nam. Việc hình thành một chương trình có sự tham gia của hai phía có thể giúp chủ động hơn trong lựa chọn lĩnh vực, kết nối người học và duy trì đào tạo, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào khả năng tiếp nhận của từng giáo sư. Đồng thời, nhu cầu của trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước cần được xác định để gắn đào tạo với nhiệm vụ sử dụng nhân lực.

Bên cạnh đào tạo, CVSEA đã kết nối 4 doanh nghiệp khởi nghiệp của các thành viên với doanh nghiệp và các bộ, ngành tại Việt Nam. Các bên đang tìm mô hình triển khai hợp tác và chuyển giao công nghệ. Hoạt động này đang mở thêm hướng huy động nguồn lực trí thức, từ kiến thức và mạng lưới chuyên môn đến giải pháp có khả năng ứng dụng.

Phó Giáo sư Vũ Việt Nam Hưng cho rằng mỗi hình thức hợp tác có những khó khăn khác nhau. Ngoài việc tiếp nhận sinh viên bằng nguồn quỹ nghiên cứu tại Canada, các hình thức khác còn gặp vướng mắc do quy chế tài trợ chưa rõ ràng hoặc chưa có từ hai phía, đặc biệt ở Việt Nam. Những vấn đề được ông nêu gồm cấp quỹ chung cho dự án nghiên cứu, điều kiện tham gia của chuyên gia nước ngoài và cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp hợp tác với đối tác Canada.

Kinh nghiệm tại Canada mà ông chia sẻ cho thấy liên kết giữa trường đại học, phòng thí nghiệm và doanh nghiệp có thể hỗ trợ đồng thời nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng. Trong mô hình vị trí chủ trì nghiên cứu công nghiệp, giáo sư và doanh nghiệp thỏa thuận hợp tác dài hạn; trường cung cấp hạ tầng, còn nguồn lực nghiên cứu hỗ trợ học viên và triển khai đề tài. Theo ông, hiệu quả phụ thuộc vào sự tin tưởng giữa các bên và chính sách hỗ trợ phù hợp.

Thực tiễn của CVSEA cho thấy kết nối trí thức kiều bào với phát triển khoa học-công nghệ đã có những kết quả ban đầu về đào tạo và hợp tác. Bước tiếp theo phụ thuộc vào khả năng duy trì nguồn lực, làm rõ cơ chế phối hợp và nâng cao năng lực tiếp nhận trong nước. Khi mỗi kết nối giúp hình thành thêm nghiên cứu sinh, nhóm chuyên môn và quan hệ hợp tác lâu dài, nguồn lực trí thức Việt ở nước ngoài sẽ đóng góp tốt hơn trong quá trình phát triển đất nước./.

(TTXVN/Vietnam+)