Các năm trước, vì không có hộ khẩu thường trú, nhiều học sinh buộc phải về quê để tiếp tục học lớp 10 hoặc đăng ký theo học tại các trường ngoài công lập. 

Với Dương Hoàng Ngọc Diệp, học lớp 9A1, Trung học cơ sở Chương Dương, việc Hà Nội bỏ quy định phải đăng ký thường trú mới được dự thi lớp 10 vào trường công lập là một cứu cánh, một niềm hạnh phúc vỡ òa không chỉ cho em mà cho cả gia đình.

Mở cửa cho nhiều học sinh

Theo mẹ lên Thủ đô khi mới được 1 tháng tuổi, 15 năm qua, Diệp được học tập tại các trường công lập tại Hà Nội dù chỉ có tạm trú. Nhưng lên lớp 9, Diệp bất ngờ khi biết Hà Nội yêu cầu học sinh hoặc cha, hoặc mẹ, hoặc người giám hộ phải có nơi thường trú tại thành phố mới đủ điều kiện dự tuyển vào lớp 10 các trường trung học phổ thông công lập trên địa bàn.

Diệp cho hay trước yêu cầu này, gia đình đã chuẩn bị hai phương án: hoặc là Diệp sẽ học một trường dân lập, hai là thi và học cấp 3 ở quê. Học trường dân lập sẽ rất tốn kém, còn về quê, Diệp bảo nghĩ đến thôi em đã rất buồn vì em ở đây từ bé đến lớn, đã quen thuộc với nơi này.

“Vì thế, khi biết thành phố điều chỉnh quy chế thi, không cần phải có thường trú, cả nhà em đã vô cùng vui sướng. Điều đó có nghĩa là em vẫn được ở đây cùng gia đình để theo đuổi và học ngôi trường em yêu thích,” Diệp hạnh phúc nói.

Ngôi trường yêu thích Diệp hướng đến là Trung học phổ thông Trần Phú – một trong những trường có điểm chuẩn đầu vào cao tốp đầu Hà Nội. Với niềm hạnh phúc lớn lao vì sẽ được ở lại Hà Nội và có cơ hội dự thi vào ngôi trường mơ ước, Diệp cho hay em đã cố gắng nỗ lực học tập nhiều nhất có thể. Ngoài việc học trên lớp, em còn đi học thêm, buổi tối tự học ở nhà, làm cho đến khi xong bài mới đi ngủ.

“Thường em sẽ học đến 11-12 giờ tối. Nhưng hôm nào lỡ mải chơi, em sẽ học bù nên thức muộn hơn, tầm 1-2 giờ sáng. Em mong muốn có thể dư điểm vào trường mình đã chọn để xứng với công sức đã bỏ ra,” Diệp nói.

Được thi vào lớp 10 dù chỉ có tạm trú tại Hà Nội cũng là niềm vui rất lớn của Ngô Thị Ngọc Diệp, học sinh lớp 9A2, Trường Trung học cơ sở Chương Dương. Quê ở Ninh Bình nhưng em cùng gia đình sinh sống tại Hà Nội từ 10 năm trước, khi Diệp mới 5 tuổi và còn đang học mầm non.

“Đầu năm lớp 9, biết mình không thể thi vào trường công lập do quy định cũ về hộ khẩu, em cảm thấy khá tủi thân và buồn. Em đã nỗ lực bao lâu nay nhưng lại không được thi vào trường công như các bạn mà phải học ở trường dân lập chỉ vì tạm trú. Khi biết Hà Nội bỏ yêu cầu thường trú, em đã rất hạnh phúc và vui sướng,” Diệp chia sẻ.

Theo Diệp, sự điều chỉnh này của Hà Nội đã tạo cơ hội để các học sinh diện tạm trú như em được cạnh tranh bình đẳng với các học sinh thường trú khác, mọi sự nỗ lực, cố gắng đều được công nhận bằng kết quả.

Diệp cho hay để chuẩn bị cho kỳ thi này, em đã học hành rất chăm chỉ. Ngoài học trên lớp, lắng nghe thầy cô, cố gắng trong các kỳ khảo sát, bản thân em cũng nhắc mình phải nỗ lực tự học để đạt kết quả tốt nhất ở cả 3 môn, phải cẩn thận trong từng bài làm nhỏ, từng chi tiết để không mắc lỗi.

Công bằng trong giáo dục

Bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Chương Dương đánh giá đây là một quyết định vô cùng tuyệt vời và nhân văn. Là một trường khá đặc thù khi nằm ở khu vực ngoài bãi sông Hồng, Trường Trung học cơ sở Chương Dương có nhiều học sinh là con em các gia đình đến từ các tỉnh, thành ngoài Hà Nội. Số học sinh vì nhiều điều kiện khách quan chưa thể đăng ký thường trú tại Thủ đô chiếm khoảng 30%. Vì vậy, học sinh và phụ huynh của trường rất phấn khởi khi Hà Nội điều chỉnh quy chế thi lớp 10.

Theo bà Hồng, các năm trước, vì không được thi lớp 10 công lập ở Hà Nội do chưa có hộ khẩu thường trú, cứ cuối năm học lớp 9, rất nhiều học sinh xin về quê để kịp đăng ký dự thi lớp 10 ở địa phương nơi các em thường trú. Những học sinh có điều kiện hơn thì học trường ngoài công lập.

“Với quy định mới, năm nay, tất cả các em đều được dự thi lớp 10 công lập tại Hà Nội. Các em rất vui, hăng say học tập, ôn luyện để chờ đón kỳ thi. Đây là một quy định hết sức nhân văn dành cho học sinh, tạo sự công bằng trong giáo dục,” bà Vân Hồng nói.

Đây cũng là nhận định của bà Nguyễn Thị Mai, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Cầu Giấy. Theo bà Mai, quy định chỉ cần học sinh có nơi cư trú trên địa bàn thành phố Hà Nội là đủ điều kiện đăng ký dự thi lớp 10 vào các trường công lập đã mở rộng cơ hội học tập cho học sinh. “Đây là thay đổi rất tích cực,” bà Mai nhận định.

Chia sẻ về sự điều chỉnh này, ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho hay theo số liệu thống kê các năm trước đây, có tương đối nhiều học sinh không đủ điều kiện để đăng ký dự tuyển vào lớp 10 trung học phổ thông công lập tại Hà Nội do vấn đề hộ khẩu thường trú.

“Việc cho phép học sinh tạm trú được dự thi lớp 10 công lập giúp các em có cơ hội tiếp cận công bằng hơn trong việc xét tuyển vào lớp 10, giảm bớt khó khăn cho các gia đình, đặc biệt là những gia đình đã có thời gian cư trú rất lâu trên địa bàn thành phố Hà Nội nhưng chưa đăng ký thường trú,” ông Bình nói.

Đây cũng là một trong những bước đi của Hà Nội nhằm thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó có yêu cầu đến năm 2035 phải thực hiện phổ cập giáo dục trung học phổ thông. Nghị quyết cũng quán triệt quan điểm chỉ đạo xây dựng nền giáo dục mở, bảo đảm cơ hội học tập công bằng, bình đẳng cho mọi người, đáp ứng nhu cầu xã hội học, thúc đẩy học tập suốt đời.

Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 của Hà Nội sẽ diễn ra vào các ngày 30 và 31/5, với ba môn Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh. Năm học 2025-2026, Thủ đô có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở. Tổng chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027 cho 124 trường trung học phổ thông công lập trên địa bàn thành phố là 1.820 lớp và 81.048 học sinh./.