Bộ trưởng Bộ Y tế bác bỏ những thông tin suy diễn cho rằng ngành y tế hoặc các cơ quan liên quan xây dựng dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thiếu trong sáng. 

Chiều 27/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo thông tin về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Tại cuộc họp, lãnh đạo Bộ Y tế đã giải đáp nhiều vấn đề dư luận quan tâm, bao gồm đề xuất quy định hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi.

Những lý giải liên quan đến ghép tạng ở trẻ em

Chia sẻ tại cuộc họp, Phó giáo sư Dương Đức Hùng - Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết tình trạng mất cân đối giữa cung và cầu tạng ghép là thực tế không chỉ ở Việt Nam mà còn phổ biến trên thế giới. Nhu cầu của người bệnh lớn hơn rất nhiều so với nguồn tạng hiến. Chính vì vậy, đây là lý do cần xem xét sửa đổi pháp luật theo hướng cởi mở hơn, tạo điều kiện tăng nguồn tạng hiến để cứu sống người bệnh.

“Rất nhiều trường hợp đau lòng, trẻ cần được ghép tạng, bên cạnh việc gia đình đồng ý hiến nhưng luật không cho phép thì chúng tôi không lấy được. Câu chuyện thiếu nguồn tạng càng trở nên day dứt khi người bệnh là trẻ nhỏ, bởi không phải tạng hiến nào cũng có thể ghép cho các em,” Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức chia sẻ.

Ông Hùng cho biết thêm, có trường hợp một người bệnh 17 tuổi bị chết não. Gia đình đồng ý hiến tạng nhưng các bác sỹ không thể thực hiện vì quy định pháp luật hiện hành không cho phép.

Giáo sư Nguyễn Hoàng Định - Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh cho biết trong hai năm qua, bệnh viện đã ghép tim cho 9 trẻ bị suy tim giai đoạn cuối. Tất cả trái tim được ghép đều đến từ người hiến trưởng thành, vì luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng.

Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh phân tích, một trong những điều kiện quan trọng của ghép tim là kích thước trái tim phải phù hợp với lồng ngực người nhận. Tim người trưởng thành thường quá lớn so với cơ thể trẻ nhỏ, khiến việc tìm được nguồn tạng tương thích trở nên khó khăn. Trường hợp trẻ nhỏ nhất các bác sỹ ghép tim được là bé 9 tuổi, nặng 45kg, bởi với trẻ nhỏ hơn thường không thể lấy tim người lớn ghép được.

Theo Giáo sư Định, với một trẻ vài tuổi, nặng chỉ mười mấy kg, gần như không có trái tim người lớn nào phù hợp. Với các cháu này, hiện nay ở Việt Nam chưa có câu trả lời. Đã có những lần có tim hiến, nhưng không thể dùng cho các cháu.

"Mở" cơ hội cứu sống người bệnh, "chặt" trong quản lý

Chia sẻ tại cuộc họp báo, Tiến sỹ Angela Pratt - Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho biết hiến mô, tạng ở trẻ em là vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng. Điều quan trọng là xây dựng được hệ thống có nguyên tắc đạo đức rõ ràng, minh bạch, công bằng và bảo đảm an toàn cho cả người hiến lẫn người nhận.

WHO khuyến nghị lợi ích tốt nhất và sự bảo vệ cao nhất dành cho trẻ phải là ưu tiên hàng đầu. Đồng thời, cần phân biệt rõ giữa hiến tạng khi còn sống và hiến tạng sau khi chết. Người hiến chưa thành niên cần được cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi, được tạo điều kiện bày tỏ ý kiến và có sự tham gia của cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định. Trẻ cũng cần được bảo đảm quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý, đồng thời được tư vấn, đánh giá độc lập để tránh sức ép từ gia đình, hành vi ép buộc hoặc thương mại hóa.

Tại cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, dự thảo được xây dựng với tinh thần mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, đồng thời bảo đảm các quy định chặt chẽ nhằm ngăn chặn hành vi ép buộc, thương mại hóa và trục lợi.

Theo bà Lan, tại kỳ họp Quốc hội đang diễn ra, khối lượng công việc của Bộ Y tế rất lớn khi trình Quốc hội 4 dự án luật, liên quan đến việc sửa đổi tổng cộng 9 luật. Tinh thần chung của các dự án luật là tạo hành lang pháp lý để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, giải quyết những điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển của ngành y tế, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Đối với dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng cho biết dự án đang trong quá trình được các Đại biểu Quốc hội xem xét, thảo luận. Bộ Y tế tiếp tục lắng nghe ý kiến của Đại biểu Quốc hội, người dân và các cơ quan báo chí để hoàn thiện dự thảo với tinh thần cầu thị cao nhất.

Theo đó, mọi ý kiến đóng góp đều được Ban soạn thảo xem xét thấu đáo, tiếp thu và giải trình trước Quốc hội. Những nội dung cần điều chỉnh để hoàn thiện dự án luật sẽ được nghiên cứu tiếp thu; những vấn đề người dân chưa hiểu rõ cũng cần được giải thích đầy đủ, thấu đáo.

Bộ trưởng cho biết mục tiêu xây dựng dự án luật là khắc phục những vướng mắc, bất cập của luật hiện hành sau 20 năm triển khai, trong bối cảnh khoa học, công nghệ đã có những bước phát triển vượt bậc.

Bộ trưởng Bộ Y tế khẳng định hoạt động vận động hiến tạng từ người trưởng thành hiện nay được thực hiện trên tinh thần tự nguyện, nhân văn và sẻ chia. Vì vậy, việc đặt vấn đề ép buộc khi xem xét nguyện vọng hiến tạng trong những trường hợp liên quan đến trẻ em là cách tiếp cận không phù hợp với tinh thần của dự thảo.

Bà Lan cũng nhìn nhận, trong quá trình xây dựng văn bản pháp luật, một số quy định hoặc câu chữ có thể chưa thật sự chặt chẽ. Vì vậy, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo và các bên liên quan là cùng đóng góp, hoàn thiện dự thảo để bảo đảm tính rõ ràng, khả thi và phù hợp với thực tiễn.

Khái quát tinh thần của dự án luật, Bộ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh hai nguyên tắc cốt lõi: "Mở" và "chặt". "Mở" là mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, trong đó có những bệnh nhi đang cần được ghép tạng. "Chặt" là chặt chẽ về điều kiện, các điều khoản cấm, quy trình xác định chết não; đồng thời ngăn chặn thương mại hóa và các hành vi trục lợi. Hai nguyên tắc này phải được thực hiện xuyên suốt, với mục tiêu duy nhất là cứu chữa người bệnh, không vì bất kỳ mục đích nào khác.

Bộ trưởng Bộ Y tế cũng bác bỏ những thông tin suy diễn cho rằng ngành y tế hoặc các cơ quan liên quan thúc đẩy xây dựng dự án luật vì mục đích thiếu trong sáng và mong muốn các cơ quan báo chí đóng vai trò cầu nối, truyền tải chính xác tinh thần và nội dung của dự thảo đến người dân./.