Bộ trưởng Bộ GD-ĐT: Đầu tư cho nhà giáo là đầu tư cho tương lai đất nước

Khẳng định vai trò không thể thay thế của người thầy, đặc biệt là trong giáo dục nhân cách cho học sinh, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh đầu tư cho nhà giáo chính là đầu tư cho tương lai đất nước.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo càng làm rõ giá trị không thể thay thế của người thầy trong giáo dục nhân cách và đồng hành với sự trưởng thành của học sinh. Chăm lo cho nhà giáo không chỉ là sự ghi nhận, tôn vinh mà phải được thể hiện bằng chính sách và hành động thiết thực. Đầu tư cho nhà giáo chính là đầu tư cho chất lượng giáo dục và tương lai đất nước.

Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục lắng nghe, hoàn thiện và tổ chức thực hiện hiệu quả chính sách về tuyển dụng, sử dụng, tiền lương, phụ cấp, thu hút, trọng dụng, đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo; cải thiện điều kiện làm việc; giảm áp lực hành chính; bảo vệ danh dự, uy tín và quyền, lợi ích hợp pháp của thầy cô.

Đây là khẳng định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khi trả lời phỏng vấn của phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

Nhà giáo quyết định chất lượng giáo dục

- Thưa Bộ trưởng, Nghị quyết 71-NQ/TW khẳng định giáo dục đào tạo là “quốc sách hàng đầu,” “quyết định tương lai dân tộc,” yêu cầu xây dựng thế hệ con người Việt Nam mới không chỉ giỏi tri thức mà còn mạnh thể chất, vững lý tưởng, giữ bản sắc dân tộc, sẵn sàng hội nhập quốc tế. Đội ngũ nhà giáo có vai trò như thế nào trong việc thực hiện sứ mệnh của ngành trong giai đoạn mới, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của giáo dục và đào tạo đối với tương lai dân tộc, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển toàn diện con người Việt Nam trong giai đoạn mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nhà giáo giữ vai trò nòng cốt, có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng giáo dục. Dù chương trình, cơ sở vật chất hay công nghệ hiện đại đến đâu, người thầy vẫn là người trực tiếp tổ chức quá trình giáo dục, khơi dậy tiềm năng, hình thành nhân cách và nuôi dưỡng khát vọng của người học.

Giờ dạy về nếp sống văn hóa của giáo viên Trường Trung học cơ sở Pom Lót, tỉnh Điện Biên. (Ảnh: Phạm Mai/Vietnam+)

Vai trò ấy ngày nay không chỉ là truyền đạt kiến thức. Khi tri thức thay đổi nhanh và người học có thể tiếp cận thông tin từ nhiều nguồn, thầy cô càng cần trở thành người định hướng, dẫn dắt, truyền cảm hứng; giúp học sinh biết đặt câu hỏi, tư duy độc lập, kiểm chứng thông tin, sáng tạo và học tập suốt đời. Bằng tri thức, nhân cách và sự nêu gương, nhà giáo góp phần bồi đắp lý tưởng, lòng yêu nước, đạo đức, trách nhiệm với cộng đồng; đồng thời phát triển thể chất, năng lực hội nhập và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo càng làm rõ giá trị không thể thay thế của người thầy trong giáo dục nhân cách và đồng hành với sự trưởng thành của học sinh. Công nghệ có thể hỗ trợ tiếp cận tri thức, thiết kế hoạt động học tập và đánh giá; nhưng sự thấu hiểu, tình yêu thương, khả năng khích lệ và nêu gương vẫn là những giá trị cốt lõi của nghề dạy học.

Tuy nhiên, đặt nhà giáo ở vị trí trung tâm của quá trình đổi mới không có nghĩa là đặt toàn bộ trách nhiệm đổi mới giáo dục lên vai thầy cô. Muốn người thầy đổi mới, chính hệ thống giáo dục cũng phải tự đổi mới sâu sắc, từ tư duy quản lý, chương trình, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá đến cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ và điều kiện làm việc. Các yêu cầu mới đối với nhà giáo phải đi đôi với sự hỗ trợ tương xứng của cơ quan quản lý, nhà trường, gia đình và xã hội.

Chăm lo cho nhà giáo không chỉ là sự ghi nhận, tôn vinh mà phải được thể hiện bằng chính sách và hành động thiết thực. Đầu tư cho nhà giáo chính là đầu tư cho chất lượng giáo dục và tương lai đất nước.

- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo ngành giáo dục trong năm học này phải chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, đưa các nghị quyết tạo ra những chuyển biến thực chất, rõ nét ngay từ trong nhà trường. Ngành giáo dục cũng đang triển khai nhiều nội dung mới như đưa trí tuệ nhân tạo, giáo dục STEM, từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, chuyển đổi số... Những yêu cầu này đặt ra những yêu cầu mới như thế nào cho đội ngũ người thầy? Đâu là những thuận lợi cũng như những áp lực, thách thức với nhà giáo, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu rất rõ: những chủ trương, chính sách đổi mới phải được chuyển hóa thành kết quả cụ thể trong từng nhà trường, từng lớp học và sự tiến bộ của mỗi người học. Đối với đội ngũ nhà giáo, đây vừa là cơ hội phát triển nghề nghiệp, vừa đặt ra những yêu cầu và áp lực mới.

Cô giáo Nguyễn Thị Bích Thu tình nguyện đi biệt phái dạy học tiếng Anh cho học sinh Mù Căng Chải, tỉnh Lào Cai. (Phạm Mai/Vietnam+)

Trước hết, người thầy phải tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và đổi mới cách tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học. Không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức nền tảng, thầy cô còn cần tạo điều kiện để các em có năng lực vận dụng kiến thức, hợp tác giải quyết vấn đề, tư duy thấu đáo và khả năng tự học. Giáo dục STEM, các hoạt động thực hành, trải nghiệm và đổi mới đánh giá đều hướng đến mục tiêu đó.

Cùng với đó là yêu cầu làm chủ công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Các công cụ số mở ra cơ hội xây dựng học liệu, hỗ trợ thiết kế bài giảng, cá thể hóa việc học và giảm những công việc lặp lại. Nhưng nhà giáo không chỉ cần biết sử dụng công cụ, mà còn phải biết lựa chọn, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hướng dẫn học sinh sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành thông tư về khung năng lực số đối với giáo viên và cán bộ quản lý ở các cơ sở giáo dục thuộc phạm vi điều chỉnh, làm căn cứ định hướng đào tạo, bồi dưỡng, trong đó có năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Việc đẩy mạnh giáo dục STEM và từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học cũng đòi hỏi năng lực dạy học tích hợp, ngoại ngữ, hợp tác chuyên môn và tiếp cận học liệu quốc tế. Tuy nhiên, yêu cầu đối với từng nhóm giáo viên phải phù hợp với vị trí việc làm, nhiệm vụ chuyên môn và lộ trình thực hiện; không thể áp dụng máy móc một yêu cầu như nhau cho mọi cơ sở giáo dục.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn kiểm tra công tác tổ chức thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông. (Ảnh: TTXVN)

Những thay đổi này đem lại cơ hội tiếp cận tri thức, công nghệ và các phương thức bồi dưỡng linh hoạt hơn. Song chúng tôi cũng nhận thức đầy đủ những khó khăn: kiến thức và công nghệ thay đổi nhanh; điều kiện thiết bị, kết nối và học liệu giữa các vùng miền còn chênh lệch; tình trạng thiếu giáo viên ở một số địa bàn, môn học; áp lực hồ sơ, báo cáo, công việc ngoài chuyên môn; những kỳ vọng ngày càng cao của phụ huynh và xã hội, có khi vượt quá khả năng hoặc phạm vi trách nhiệm của riêng nhà giáo. Trong quá trình sắp xếp tổ chức, mạng lưới cơ sở giáo dục, một bộ phận thầy cô còn phải thích ứng với vị trí, môi trường làm việc mới.

Vì vậy, yêu cầu đổi mới đối với người thầy phải luôn gắn với trách nhiệm đổi mới của hệ thống quản lý giáo dục. Việc triển khai phải có trọng tâm, lộ trình, nguồn lực và điều kiện thực hiện; quan tâm đến tâm tư chính đáng của đội ngũ, không để các nhiệm vụ mới trở thành gánh nặng hành chính. Thước đo cuối cùng không phải là số lượng phong trào hay công cụ được triển khai, mà là chất lượng giờ học, sự tiến bộ của học sinh và khả năng làm việc hiệu quả, sáng tạo hơn của giáo viên.

- Trước những yêu cầu và thách thức đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang đồng hành, hỗ trợ như thế nào với giáo viên, đặc biệt trong việc giảm áp lực hành chính và các hoạt động ngoài chuyên môn, tạo điều kiện để thầy cô nâng cao và phát huy năng lực, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Quan điểm nhất quán của Bộ Giáo dục và Đào tạo là muốn nâng cao chất lượng giáo dục phải chăm lo phát triển đội ngũ nhà giáo; muốn thầy cô phát huy năng lực, tâm huyết và sức sáng tạo phải tạo được môi trường, điều kiện làm việc thuận lợi, giảm những áp lực không cần thiết để nhà giáo yên tâm cống hiến.

Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Luật Nhà giáo là không chỉ nâng cao yêu cầu đối với đội ngũ nhà giáo mà còn phải có những chính sách, giải pháp đồng bộ để hỗ trợ, tạo điều kiện cho thầy cô thực hiện tốt sứ mệnh của mình. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tập trung triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, bảo đảm đủ đội ngũ, thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách và cải thiện điều kiện làm việc của nhà giáo. Bộ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát nhu cầu giáo viên theo từng cấp học, môn học, địa bàn; tháo gỡ khó khăn trong tuyển dụng, bố trí, sử dụng đội ngũ, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các môn học còn thiếu giáo viên.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh đặc biệt quan tâm cắt giảm công việc ngoài chuyên môn của giáo viên. (Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN)

Cùng với đó, tập trung triển khai Luật Nhà giáo và các chính sách đã được Chính phủ ban hành, trong đó có Nghị định số 93/2026/NĐ-CP về chính sách đối với nhà giáo, Nghị định số 182/2026/NĐ-CP về phụ cấp ưu đãi theo nghề. Bộ sẽ tiếp tục phối hợp hướng dẫn thực hiện, kịp thời tháo gỡ vướng mắc về đối tượng, chế độ, nguồn kinh phí, bảo đảm các chính sách đến được với từng nhà giáo. Đồng thời, quan tâm cải thiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, nhà ở công vụ và điều kiện sinh hoạt, nhất là tại các địa bàn khó khăn.

Thứ hai, tập trung giảm áp lực hành chính, các hoạt động hình thức và những công việc ngoài chuyên môn không cần thiết. Đây là một trong những nhiệm vụ Bộ đặc biệt quan tâm, bởi thời gian và tâm sức của giáo viên cần được dành nhiều nhất cho việc chuẩn bị bài giảng, tổ chức dạy học, theo dõi sự tiến bộ và hỗ trợ từng học sinh.

Bộ đang tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quản lý giáo dục, nhất là các quy định liên quan đến hồ sơ, sổ sách, chế độ báo cáo, kiểm tra, đánh giá, thi đua và tổ chức các hoạt động trong nhà trường; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục và giáo viên, khắc phục tình trạng giao thêm nhiệm vụ, yêu cầu thêm hồ sơ, minh chứng không thực sự cần thiết.

Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối và chia sẻ dữ liệu để những thông tin đã được cung cấp không phải khai báo nhiều lần. Chuyển đổi số phải thực sự giảm công việc cho giáo viên, chứ không phải chuyển áp lực từ hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử. Cùng với việc hoàn thiện quy định, Bộ sẽ tăng cường hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện tại cơ sở, kịp thời chấn chỉnh những yêu cầu hành chính, phong trào, hội họp mang tính hình thức, gây áp lực không cần thiết cho nhà giáo.

Thứ ba, đổi mới quản trị nhà trường, tăng quyền chủ động và phát huy năng lực chuyên môn của giáo viên. Giảm áp lực không chỉ là cắt bớt hồ sơ, thủ tục mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức quản lý, chuyển từ kiểm soát quá trình, thủ tục và hồ sơ minh chứng sang quản lý dựa trên chất lượng, hiệu quả giáo dục thực chất.

Bộ tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng tăng quyền chủ động cho cơ sở giáo dục và đội ngũ nhà giáo, gắn với trách nhiệm giải trình; khuyến khích giáo viên lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tế. Người đứng đầu cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức công việc khoa học, phân công nhiệm vụ hợp lý, tạo môi trường hợp tác, chia sẻ và hỗ trợ chuyên môn, để giáo viên được tin tưởng, chủ động và sáng tạo trong hoạt động nghề nghiệp.

Giờ dạy tiếng Anh của giáo viên Trường Tiểu học và Trung học Cơ sở Minh An, tỉnh Lào Cai. (Ảnh: Phạm Mai/Vietnam+)

Thứ tư, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng thiết thực, đáp ứng nhu cầu phát triển nghề nghiệp của nhà giáo. Bộ đang chỉ đạo đổi mới đào tạo giáo viên tại các cơ sở sư phạm, tăng cường gắn kết giữa đào tạo với thực tiễn trường học; đồng thời đổi mới bồi dưỡng thường xuyên theo nhu cầu của từng cấp học, môn học, vị trí việc làm và điều kiện địa bàn.

Trọng tâm là nâng cao năng lực sư phạm, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá; phát triển năng lực số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả, giáo dục STEM và ngoại ngữ. Việc bồi dưỡng phải giúp thầy cô giải quyết những vấn đề cụ thể trong lớp học, tránh trùng lặp, hình thức hoặc tạo thêm áp lực về thời gian, chứng chỉ. Bộ cũng tiếp tục phát triển học liệu số dùng chung, thúc đẩy sinh hoạt chuyên môn, kết nối và chia sẻ kinh nghiệm giữa các nhà trường, tạo điều kiện để giáo viên học hỏi, nâng cao năng lực ngay trong quá trình công tác.

Thứ năm, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, nhân văn; bảo vệ danh dự, uy tín, quyền và lợi ích hợp pháp của nhà giáo. Bộ tiếp tục hoàn thiện các quy định, tăng cường hướng dẫn và phối hợp với các địa phương, cơ sở giáo dục trong việc bảo vệ nhà giáo, xử lý kịp thời những hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm và quyền lợi hợp pháp của thầy cô.

Giờ dạy tiếng Anh của giáo viên Trường Tiểu học và Trung học Cơ sở Minh An, tỉnh Lào Cai. (Ảnh: Phạm Mai/Vietnam+)

Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của nhà trường, gia đình, cơ quan quản lý và các tổ chức có liên quan trong bảo đảm an toàn trường học, phòng chống bạo lực học đường, chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần của học sinh. Không thể đặt toàn bộ trách nhiệm giải quyết những vấn đề phức tạp của giáo dục và xã hội lên vai người giáo viên.

Chúng tôi thấu hiểu và trân trọng những nỗ lực, sự tận tâm của đội ngũ nhà giáo trong bối cảnh ngành Giáo dục đang triển khai nhiều nhiệm vụ đổi mới lớn. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến từ cơ sở, kịp thời tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện chính sách và phối hợp với các địa phương tổ chức thực hiện hiệu quả, để những chủ trương tốt thực sự chuyển hóa thành điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp thiết thực cho thầy cô.

Điều chúng tôi hướng tới là để mỗi thầy cô có thêm thời gian, điều kiện, quyền chủ động và động lực dành cho công việc quan trọng nhất: dạy học, giáo dục và chăm lo sự phát triển toàn diện của người học. Khi nhà giáo được tin tưởng, tôn trọng, hỗ trợ và tạo điều kiện phát huy năng lực, những đổi mới của ngành giáo dục mới thực sự đi vào từng lớp học, từng nhà trường và tạo ra chuyển biến về chất lượng giáo dục.

- Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Bộ trưởng muốn gửi gắm thông điệp gì tới đội ngũ nhà giáo cả nước?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, thay mặt lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo, tôi trân trọng gửi tới các thế hệ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và những người đang công tác trong ngành giáo dục trên mọi miền Tổ quốc lời chúc mừng tốt đẹp nhất.

(Ảnh: Phạm Mai/Vietnam+)

Tôi trân trọng tri ân các thế hệ nhà giáo đã bền bỉ cống hiến và hy sinh thầm lặng cho sự nghiệp trồng người, đặc biệt là những thầy cô ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Tôi cũng trân trọng những giảng viên, nhà khoa học tận tụy với đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo; những cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên trường học đã chia sẻ khó khăn, sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới trong quá trình sắp xếp tổ chức, nỗ lực duy trì hoạt động dạy học ổn định. Những đóng góp ấy cần được ghi nhận bằng sự tôn trọng, đồng hành và các chính sách thiết thực.

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với những yêu cầu rất cao về chất lượng nguồn nhân lực, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Giáo dục và đào tạo không chỉ đáp ứng mà còn phải góp phần kiến tạo, dẫn dắt sự phát triển. Để làm được điều đó, ngành giáo dục phải tự đổi mới mạnh mẽ và sâu sắc, từ tư duy quản lý, phương thức quản trị đến nội dung, phương pháp dạy học và đánh giá chất lượng.

Tôi tin tưởng mỗi thầy cô sẽ tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp của nghề dạy học, giữ gìn phẩm chất, đạo đức, lòng tự trọng nghề nghiệp; không ngừng học hỏi, sáng tạo, làm chủ tri thức và công nghệ, đồng thời giữ trọn tình yêu thương, sự bao dung và trách nhiệm với người học. Với truyền thống tốt đẹp, trí tuệ, lòng yêu nghề và khát vọng cống hiến của đội ngũ nhà giáo, cùng sự chung tay của toàn xã hội, ngành giáo dục sẽ tạo được những chuyển biến mạnh mẽ, thực chất, đáp ứng kỳ vọng của Nhân dân và yêu cầu phát triển đất nước.

Xin kính chúc các thầy giáo, cô giáo luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và giữ vững ngọn lửa nhiệt huyết với sự nghiệp cao quý mà mình đã lựa chọn!

- Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!

Giờ học của cô và trò Trường Nguyễn Siêu. (Ảnh: Vietnam+)

(Vietnam+)