Đến hết ngày 30/6/2026, cả nước đã giải ngân 356.935,1 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Ngày 7/7, Bộ Tài chính thông tin số liệu thống kê bán niên về hoạt động giải ngân vốn đầu tư công, phản ánh nỗ lực của các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương trong việc đẩy nhanh tiến độ đưa nguồn lực tài chính của Nhà nước vào nền kinh tế.

Dù gặp nhiều rào cản khách quan lẫn chủ quan, kết quả giải ngân tuyệt đối tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước cho thấy sự chuyển biến tích cực trong công tác chỉ đạo và điều hành.

Nỗ lực phân bổ nguồn lực

Báo cáo về kết quả thực hiện giải ngân, giá trị thanh toán thực tế tính đến cuối tháng Sáu đạt 356.935,1 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2025, số giải ngân đạt 318.573,2 tỷ đồng, tương đương 36% kế hoạch. Kết quả năm nay cao hơn 38.361,9 tỷ đồng về số tuyệt đối nhưng lại thấp hơn 0,5% về tỷ lệ phần trăm. Nếu không tính khoản tiết kiệm 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương để chuẩn bị cho tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân thực chất của cả nước đạt 36,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Theo báo cáo, tổng số vốn đầu tư công đã được Quốc hội phân bổ và Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương thực hiện là 1.004.586 tỷ đồng. Số liệu này chưa bao gồm 3.448,2 tỷ đồng dự kiến bổ sung kế hoạch vốn năm 2026 từ nguồn điều chỉnh giảm kế hoạch của một số bộ, cơ quan Trung ương, địa phương theo phương án Bộ Tài chính trình Chính phủ, hiện đã hoàn tất việc lấy ý kiến các thành viên Chính phủ.

Tổng số vốn còn lại chưa phân bổ chi tiết thuộc thẩm quyền quyết định của Chính phủ hiện là 89.416,4 tỷ đồng. Nguồn kinh phí này đã được phân định cụ thể cho từng nhóm nhiệm vụ chiến lược.

Cụ thể, có 44.810,55 tỷ đồng sẽ được bố trí cho các dự án khởi công mới sau khi hoàn thành đánh giá hiệu quả đầu tư và được giao kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Khoản vốn 16.100 tỷ đồng dự kiến phân bổ cho các nhiệm vụ, dự án thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được dự kiến bố trí 9.877,96 tỷ đồng theo tổng hợp đề xuất của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Cuối cùng, 18.627,89 tỷ đồng từ nguồn điều chỉnh giảm kế hoạch vốn năm 2026 của các đơn vị được đưa về số vốn chưa phân bổ chi tiết thuộc thẩm quyền Chính phủ sau khi hoàn thành lấy ý kiến các thành viên Chính phủ.

Đến cuối tháng Sáu, số vốn được các Bộ, ngành và địa phương phân bổ chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án là 999.970,5 tỷ đồng. Nếu loại trừ khoản kế hoạch vốn cân đối ngân sách do các địa phương tự giao tăng thêm là 14.709,6 tỷ đồng, tổng số vốn phân bổ chi tiết thực tế đạt 985.260,9 tỷ đồng, tương đương 98,1% kế hoạch vốn được Thủ tướng Chính phủ giao, đã bao gồm cả khoản tiết kiệm 5% ngân sách địa phương dành riêng cho dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng.

Tuy nhiên, báo cáo cũng ghi nhận 19.325,1 tỷ đồng vốn chưa phân bổ chi tiết, chiếm 1,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, thuộc thẩm quyền quản lý của 9 Bộ, cơ quan trung ương và 26 địa phương. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương là 18.743,4 tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương là 581,7 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu là do các cơ quan đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, chưa đủ điều kiện phân bổ chi tiết cho dự án, bao gồm khoảng 8.768 tỷ đồng vốn thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia mới được giao bổ sung vào giữa tháng Sáu. Một số cơ quan cũng chủ động đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn do không còn nhu cầu để chuyển giao cho các đơn vị khác.

Nút thắt từ các dự án lớn

Đi sâu phân tích tiến độ thực hiện tại các dự án, báo cáo cho biết tổng giá trị giải ngân của nhóm dự án giao thông trọng điểm đến hết ngày 30/6/2026 đạt 59.288,6 tỷ đồng, bằng 24,2% kế hoạch đã phân bổ là 245.053,2 tỷ đồng. Tiến độ giải ngân chung của nhóm này bị ảnh hưởng sâu sắc bởi hai dự án đường sắt quan trọng quốc gia được giao nguồn vốn rất lớn, lên tới khoảng 101 nghìn tỷ đồng, chiếm 75,6% kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng.

Cụ thể, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam mới chỉ giải ngân được 1.068,8 tỷ đồng, đạt 2% kế hoạch vốn được giao của dự án là 56.846,1 tỷ đồng. Dự án đường sắt tuyến Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng cũng chỉ mới giải ngân 1.193,4 tỷ đồng, đạt 2,5% kế hoạch vốn của dự án là 48.103,8 tỷ đồng. Sự chậm trễ từ hai siêu dự án này kéo tụt tỷ lệ giải ngân chung của nhóm hạ tầng giao thông trọng điểm. Nếu loại trừ số liệu của hai dự án đường sắt này ra khỏi cơ cấu, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm khác thực tế đạt tới 40,8%, cao hơn đáng kể so với mức bình quân chung của cả nước.

Theo đánh giá từ các bộ, ngành và địa phương, tiến độ giải ngân chịu tác động lớn từ nhiều điểm nghẽn. Trước hết là tình trạng thiếu hụt nguồn cung nguyên vật liệu xây dựng thông thường tại một số thời điểm và địa bàn, chưa đáp ứng kịp tốc độ triển khai đồng loạt của các công trình, cộng với việc điều phối nguồn cung liên vùng chưa thực sự đồng đều. Tiếp đó, biến động mạnh từ giá nhiên liệu và chi phí vận tải làm phát sinh chênh lệch chi phí thực tế so với hợp đồng ban đầu, buộc các bên phải thực hiện thủ tục điều chỉnh hợp đồng (phức tạp). Công tác giải phóng mặt bằng cũng gặp nhiều rào cản do vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và phương án đền bù, khiến tiến độ bàn giao mặt bằng thi công bị chậm.

Về mặt chủ quan, năng lực và tinh thần chủ động của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Tại cấp cơ sở, nhân sự phụ trách chuyên môn về đầu tư công ở nhiều xã, phường còn thiếu, cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều đầu việc. Thêm vào đó, việc lập kế hoạch vốn chưa sát thực tế và chất lượng chuẩn bị hồ sơ dự án chưa cao dẫn đến tình trạng phải liên tục điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả kế hoạch vốn.

Để thúc đẩy tiến độ giải ngân trong những tháng cuối năm, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, ngành và địa phương cần tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp. Yêu cầu hàng đầu là phát huy mạnh mẽ trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, cơ quan trung ương, người đứng đầu cấp ủy và chính quyền địa phương để trực tiếp tháo gỡ khó khăn hoặc đề xuất cấp thẩm quyền giải quyết kịp thời.

Trong công tác giải phóng mặt bằng và kiểm soát giá nguyên vật liệu, các đơn vị phải nghiêm túc thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 25/CĐ-TTg ngày 21/3/2026 về tăng cường quản lý, bình ổn giá và đẩy nhanh giải phóng mặt bằng và Công điện số 28/CĐ-TTg ngày 1/4/2026 về tăng cường công tác quản lý, điều hành và bình ổn giá. Bộ Xây dựng được giao chủ động đôn đốc, phối hợp chặt chẽ với các địa phương nhằm theo dõi sát diễn biến thị trường, điều phối hợp lý nguồn cung vật liệu xây dựng liên vùng để cung ứng đủ cho các công trình.

Đối với các công trình giao thông trọng điểm, Bộ Xây dựng cùng các địa phương có liên quan thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ tại Thông báo số 343/TB-VPCP ngày 1/7/2026 của Văn phòng Chính phủ để tăng nhanh sản lượng thực hiện, phấn đấu đạt tỷ lệ giải ngân trong quý 3 cao hơn mức trung bình chung cả nước.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương, có giải pháp xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân, chủ đầu tư, ban quản lý dự án cố tình gây khó khăn hoặc thiếu trách nhiệm. Việc kiện toàn, sắp xếp và bố trí cán bộ chuyên trách tại các xã, phường, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, cần được thực hiện quyết liệt nhằm bảo đảm nhân lực đáp ứng tốt yêu cầu quản lý dự án tại cơ sở./.