Bên dòng kênh Chắc Băng, xã Trí Phải, tỉnh Cà Mau, Bia kỷ niệm Bác Hồ với cây vú sữa miền Nam lưu giữ câu chuyện xúc động về tình cảm của đồng bào miền Nam dành cho Bác Hồ.

Gắn với sự kiện 200 ngày tập kết ra Bắc năm 1954-1955, công trình Bia kỷ niệm Bác Hồ với cây vú sữa miền Nam là một địa chỉ lưu giữ ký ức lịch sử và giáo dục truyền thống trên vùng đất từng chứng kiến những cuộc chia tay đặc biệt của cán bộ, chiến sỹ và đồng bào miền Nam.

Những ngày cuối năm 1954, vùng đất Chắc Băng trở thành một trong những địa điểm tập kết quan trọng của lực lượng cách mạng miền Nam. Sau Hiệp định Genève năm 1954, theo chủ trương của Trung ương, một bộ phận cán bộ, chiến sỹ và học sinh miền Nam được tập kết ra miền Bắc để tiếp tục học tập, công tác và chuẩn bị cho nhiệm vụ cách mạng.

Tại Cà Mau, hoạt động tập kết diễn ra trong thời gian 200 ngày. Những chuyến tàu lần lượt rời bến, đưa cán bộ, chiến sỹ và đồng bào miền Nam ra Bắc. Với những người ở lại, đó là cuộc chia tay chưa biết ngày gặp lại. Trong hoàn cảnh ấy, những món quà gửi theo các chuyến tàu mang ý nghĩa đặc biệt, bởi mỗi món quà đều chứa đựng tình cảm và niềm tin của người dân miền Nam.

Một trong những câu chuyện được lưu giữ đến hôm nay là câu chuyện về cây vú sữa của má Lê Thị Sảnh, còn gọi là má Tư Tố, ở Ranh Hạt, Ấp 10, xã Trí Phải.

Năm 1954, khi đoàn cán bộ, chiến sỹ chuẩn bị tập kết ra Bắc, má Lê Thị Sảnh đã gửi một cây vú sữa để tặng Bác Hồ. Cây vú sữa nhỏ được đưa theo đoàn người rời Cà Mau, vượt hàng nghìn cây số ra miền Bắc. Món quà giản dị từ vùng đất cực Nam trở thành một biểu tượng đặc biệt của tình cảm mà đồng bào miền Nam dành cho Bác Hồ trong những năm đất nước tạm thời bị chia cắt.

Ngày 26/1/1955, cây được trao tặng Bác. Bác đã trồng và chăm sóc cây tại khu vực Phủ Chủ tịch. Khi chuyển sang ở và làm việc tại nhà sàn, cây vú sữa được chuyển ra phía sau nhà sàn để thuận tiện cho việc chăm sóc.

Từ đó, cây vú sữa trở thành một hình ảnh gắn với tình cảm của Bác Hồ đối với đồng bào miền Nam, đồng thời thể hiện tình cảm của người dân miền Nam hướng về Bác.

Cây vú sữa không phải món quà có giá trị vật chất lớn. Đó là một cây giống được lấy từ quê hương, mang theo hơi đất, tình cảm và nỗi nhớ của những người phải tạm xa quê. Chính sự giản dị ấy làm cho câu chuyện trở nên đặc biệt. Trong những năm tháng đất nước còn chia cắt, một cây vú sữa từ miền Nam ra Bắc đã trở thành sợi dây kết nối tình cảm giữa hai miền.

Ngày nay, câu chuyện ấy được ghi dấu tại chính nơi cây vú sữa bắt đầu hành trình của mình.

Bia kỷ niệm Bác Hồ với cây vú sữa miền Nam được xây dựng trên phần đất của gia đình má Lê Thị Sảnh ở Ấp 10, xã Trí Phải. Khu vực này nằm bên dòng Chắc Băng, nơi gắn với sự kiện tập kết ra Bắc năm 1954-1955.

Sau thời gian tồn tại, công trình được tỉnh Cà Mau tu bổ, nâng cấp. Năm 2024, nhân dịp kỷ niệm 70 năm sự kiện tập kết ra Bắc, khu bia kỷ niệm và khu mộ gia đình má Lê Thị Sảnh được chỉnh trang.

Ngày 12/11/2024, tỉnh Cà Mau tổ chức lễ khánh thành công trình và công bố quyết định xếp hạng Bia kỷ niệm Bác Hồ với cây vú sữa miền Nam là Di tích lịch sử cấp tỉnh.

Việc xếp hạng di tích góp phần xác định giá trị lịch sử của địa điểm, đồng thời tạo cơ sở để bảo tồn và phát huy câu chuyện gắn với cây vú sữa miền Nam gửi tặng Bác Hồ. Không gian di tích hiện nay gồm bia kỷ niệm cùng khu mộ của gia đình má Lê Thị Sảnh, tạo thành một địa chỉ gắn kết giữa câu chuyện về một người mẹ miền Nam, sự kiện tập kết và tình cảm đối với Bác Hồ.

Điều đáng chú ý là gia đình má Lê Thị Sảnh đã hiến đất để xây dựng khu di tích. Từ mảnh đất của một gia đình người dân, câu chuyện về cây vú sữa được lưu giữ và truyền lại cho các thế hệ sau.

Trong những năm gần đây, di tích cũng được sử dụng như một địa chỉ giáo dục truyền thống của địa phương. Học sinh, đoàn viên, thanh niên có dịp đến tham quan, tìm hiểu về sự kiện tập kết và câu chuyện cây vú sữa. Những bài học lịch sử không chỉ nằm trong sách vở mà được gắn với một địa điểm cụ thể, một nhân vật cụ thể và một câu chuyện có thật được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Đứng bên dòng Chắc Băng hôm nay, khó hình dung không khí của những ngày cách đây hơn 70 năm, khi những chuyến tàu đưa người miền Nam ra Bắc lần lượt rời bến. Nhưng ký ức về những ngày ấy vẫn được lưu lại qua những địa danh, những công trình tưởng niệm và những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác./.