Các chủ đầu tư, nhà thầu cần duy trì thời hạn bảo hiểm đến khi công trình được bàn giao, đưa vào sử dụng nhằm tránh phát sinh tranh chấp và bảo đảm quyền lợi, trách nhiệm của các bên thực hiện dự án.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 220/2026/NĐ-CP điều chỉnh, bổ sung một số điều liên quan đến bảo hiểm bắt buộc trong đầu tư xây dựng, theo đại diện cơ quan quản lý Nhà nước, đơn vị bảo hiểm và các ban quản lý dự án, bảo hiểm công trình sẽ giúp phòng ngừa giảm thiểu rủi ro, thiệt hại khi dự án xảy ra sự cố, đồng thời có đủ cơ sở pháp lý để bồi thường theo đúng quy định.

Chuyển tư duy từ bồi thường sang phòng ngừa rủi ro

Tại buổi tọa đàm “Quản trị rủi ro các dự án hạ tầng trong kỷ nguyên đầu tư công” do Báo Xây dựng tổ chức vào sáng 16/9, theo ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), các dự án cao tốc, đường sắt tốc độ cao, sân bay, cảng biển, năng lượng... thường có quy mô lớn rủi ro không chỉ tăng về mức độ mà còn thay đổi về tính chất và chỉ cần sự cố ở một khâu có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền về chi phí, tiến độ, chất lượng, thậm chí ảnh hưởng đến khả năng khai thác của cả hệ thống và các gói thầu khác.

Với các dự án quy mô lớn, ông Biên cho rằng yêu cầu đặt ra không chỉ là phòng ngừa sự cố, mà còn phải có cơ chế chuyển giao và quản trị rủi ro phù hợp, trong đó bảo hiểm là một công cụ quan trọng.

Phân tích thêm, ông Lê Văn Bình, Phòng Khoa học Công nghệ (Ban Quản lý dự án Thăng Long) cho biết những rủi ro mà chủ đầu tư cần quan tâm khi thực hiện các dự án gồm: tiến độ; kỹ thuật và chất lượng công trình; thiên tai, thời tiết cực đoan; chi phí khi phát sinh khối lượng, biến động; an toàn lao động và trách nhiệm với bên thứ ba…

“Chủ đầu tư không chờ rủi ro xảy ra mới xử lý mà là chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang phòng ngừa và quản trị rủi ro, qua đó hạn chế tối đa tác động dây chuyền đến dự án. Việc thường xuyên phối hợp với đơn vị bảo hiểm để được tư vấn, chia sẻ, nhận định chính xác các phương án phòng ngừa. Bảo hiểm không thay thế cho công tác quản lý của chủ đầu tư, nhưng là một cơ chế quan trọng để chuyển giao một phần rủi ro tài chính khi xảy ra sự cố,” ông Bình nói.

Khẳng định trong quá trình thực hiện đầu tư xây dựng đều phải mua bảo hiểm cho mỗi công trình, theo ông Nguyễn Văn Diệp, Trưởng phòng Thể chế hợp đồng (Ban Quản lý dự án đường sắt), việc mua bảo hiểm có thể do chủ đầu tư mua trực tiếp hoặc giao nhà thầu xây dựng mua.

Trong đó, Ban Quản lý dự án đường sắt lưu ý đặc biệt đến điều khoản của hợp đồng bảo hiểm, lường trước được tất cả các vấn đề rủi ro có thể xảy ra, đồng thời để kiểm soát sự chặt chẽ của hợp đồng.

“Chúng ta cần thay đổi tư duy về việc mua bảo hiểm, thay vì coi đó là khoản tiền phí phải trả thì hãy cho rằng đó là quỹ đầu tư bảo hiểm rủi ro. Mục tiêu là khi rủi ro xảy ra sẽ có đủ cơ sở pháp lý để bồi thường bảo hiểm theo đúng quy định,” ông Diệp nhấn mạnh.

Dưới góc độ một doanh nghiệp bảo hiểm trực tiếp xử lý hàng trăm hồ sơ tổn thất công trình mỗi năm, bà Bùi Thị Thanh Xuân, Phó Tổng Giám đốc, Tổng Công ty cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (VBI) đánh giá bức tranh rủi ro của các dự án hạ tầng Việt Nam đang ngày càng phức tạp hơn và không phải tất cả các rủi ro đều được nhận diện đúng mức.

Do đó, bà Xuân khẳng định một chương trình bảo hiểm công trình cần được thiết kế tổng thể, thay vì mua riêng lẻ từng loại rủi ro.

“Thời gian qua, nhiều dự án có mua bảo hiểm nhưng vẫn chưa đầy đủ. Nếu có công ty bảo hiểm ngay từ đầu, có thể làm kỹ hơn các giải pháp để qua đó lường trước số chi phí có khả năng phải chịu trách nhiệm, sẽ giúp cho chủ đầu tư để không phải lo về chi phí gia tăng dự án hay các vấn đề phát sinh gây ảnh hưởng tới tiến độ công trình,” bà Xuân gợi ý.

Bảo hiểm cần đồng hành suốt vòng đời dự án

Với vai trò tham mưu cho Bộ Xây dựng, ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng cho biết Bộ đã thiết kế nhiều quy định về các trường hợp bắt buộc phải mua bảo hiểm cho công trình xây dựng bao gồm: công trình có quy mô lớn, phức tạp; công trình có khả năng ảnh hưởng lớn đến an toàn cộng đồng và hạ tầng; công trình có khả năng gây ảnh hưởng, gây sự cố môi trường theo quy định của pháp luật về môi trường.

“Chi phí mua bảo hiểm đã được tính trong tổng mức đầu tư của dự án. Đây là một điểm thuận lợi cho các chủ đầu tư trong việc xác định, tính toán các điều kiện và nội dung bảo hiểm để đạt được hiệu quả khi có sự cố cần chi trả,” ông Biên khẳng định.

Mặt khác, ông Biên chỉ ra theo quy định về bảo hiểm, thời hạn bảo hiểm được hiểu là phải bảo vệ công trình cho đến khi bàn giao, đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, trên thực tế, có những hợp đồng bị kéo dài do điều kiện bất khả kháng hoặc các nguyên nhân khách quan, chủ quan khác.

Trong những trường hợp đó, chủ đầu tư và doanh nghiệp bảo hiểm đôi khi chưa quan tâm đầy đủ đến việc gia hạn thời gian bảo hiểm tương ứng với thời gian thực tế của dự án, bảo đảm duy trì bảo hiểm cho đến khi công trình được bàn giao đưa vào sử dụng.

Từ đó, vị Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng khuyến nghị các chủ đầu tư, nhà thầu cần duy trì thời hạn bảo hiểm đến khi công trình được bàn giao, đưa vào sử dụng nhằm hạn chế khoảng trống trong bảo hiểm, tránh phát sinh tranh chấp và bảo đảm quyền lợi, trách nhiệm của các bên trong suốt quá trình thực hiện dự án.

Nhìn nhận các chủ đầu tư, nhà thầu minh bạch thông tin dự án sẽ là cơ sở để doanh nghiệp bảo hiểm càng có cơ sở để đánh giá rủi ro và xây dựng phương án bảo hiểm phù hợp, xác định trách nhiệm và mức bồi thường nếu xảy ra sự cố, ông Lê Văn Bình, Phòng Khoa học Công nghệ (Ban Quản lý dự án Thăng Long) cho rằng việc này sẽ giúp giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng bảo hiểm.

“Việc cung cấp thông tin minh bạch, đầy đủ là cơ sở để doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện công tác giám định tổn thất và đưa ra các quyết định tạm ứng bồi thường nhanh chóng,” ông Bình quả quyết./.