Theo phân tích của EC, tỷ lệ học sinh EU không đạt mức năng lực tối thiểu là 33,9% ở môn toán, 31,3% ở kỹ năng đọc hiểu, 25,9% ở môn khoa học. Tình trạng học lực yếu kém gia tăng mạnh kể từ năm 2015.

Khoảng 1/3 học sinh trung học châu Âu không đạt mức năng lực tối thiểu về đọc hiểu hoặc toán học và 1/4 không đạt năng lực tối thiểu về khoa học.

Đây là kết luận được đưa ra dựa trên việc phân tích kết quả Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) 2025 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) về kỹ năng cơ bản của học sinh 15 tuổi trên toàn Liên minh châu Âu (EU).

Theo phóng viên TTXVN tại EU, bản phân tích đầu tiên ở cấp EU này cho thấy kỹ năng cơ bản của học sinh 15 tuổi trên toàn EU đang suy giảm kéo dài. Theo phân tích của Ủy ban châu Âu (EC), tỷ lệ học sinh EU không đạt mức năng lực tối thiểu là 33,9% ở môn toán, 31,3% ở kỹ năng đọc hiểu và 25,9% ở môn khoa học.

Tình trạng học lực yếu kém đã gia tăng mạnh kể từ năm 2015, đặc biệt ở môn toán và kỹ năng đọc hiểu. EU cũng tiếp tục tụt lại phía sau các nền kinh tế phát triển khác, trong số 91 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia kỳ đánh giá năm nay.

Những con số trên cho thấy EU ngày càng cách xa mục tiêu đề ra cho năm 2030 là đưa tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 15% ở mỗi lĩnh vực. Nhóm học sinh xuất sắc cũng đang thu hẹp. Năm 2025, tỷ lệ học sinh đạt mức năng lực xuất sắc trên toàn EU chỉ là 4,8% ở kỹ năng đọc hiểu, 6,4% ở môn khoa học và 6,8% ở môn toán. Các tỷ lệ này đều giảm so với năm 2015 và thấp hơn nhiều so với mục tiêu của EU là ít nhất 12% cho mỗi môn hoặc kỹ năng vào năm 2030. Đáng chú ý, không nước thành viên EU nào đạt mục tiêu này ở kỹ năng đọc hiểu hay môn khoa học; trong khi ở môn toán, chỉ có hai nước đạt.

Bản phân tích của EC cũng cho thấy bất bình đẳng trong giáo dục vẫn rất rõ rệt. Học sinh có hoàn cảnh khó khăn có nguy cơ không đạt chuẩn ở môn khoa học cao gấp khoảng 4 lần so với học sinh có điều kiện.

Ngược lại, học sinh có điều kiện có khả năng lọt vào nhóm xuất sắc cao gấp khoảng 8 lần. Tuy nhiên, kết quả cũng cho thấy một tín hiệu tích cực, là những nước dẫn đầu về môn khoa học thường đồng thời có mức bất bình đẳng kinh tế-xã hội thấp hơn.

Về nguyên nhân, EC lưu ý dữ liệu PISA không cho phép xác lập quan hệ nhân quả. Theo EC, sự sa sút phản ánh tổng hòa giữa những điểm yếu cơ cấu tồn tại lâu dài và các sức ép mới đối với việc học. Bản phân tích chỉ ra 4 yếu tố gắn với kết quả học tập kém hơn.

Yếu tố thứ nhất là tình trạng mất tập trung do thiết bị số, cả trong và ngoài trường học. 1/3 học sinh EU thường xuyên bị các công cụ số làm phân tán trong giờ học.

Yếu tố thứ hai là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) thiếu tư duy phản biện. EC cho rằng AI có thể hỗ trợ việc học khi kích thích hoạt động trí tuệ. Tuy nhiên, AI có thể ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức và tư duy phản biện. Hiện 1/3 học sinh EU thường xuyên dùng AI để tóm tắt các văn bản mà các em phải tự đọc. Yếu tố thứ ba là sự quan tâm của phụ huynh đang giảm. Tỷ lệ phụ huynh quan tâm đến những gì con em học ở trường đã giảm từ 66% năm 2022 xuống 57% năm 2025.

Yếu tố cuối cùng là tình trạng thiếu giáo viên kéo dài, có thể làm gián đoạn chất lượng và tính liên tục của việc học.

EC cảnh báo kết quả PISA 2025 đặt năng lực cạnh tranh, sự gắn kết xã hội và khả năng chống chịu của EU trong tương lai trước nhiều rủi ro. Dù vậy, kinh nghiệm của Estonia, Ireland, Ba Lan, Slovakia và Italy cho thấy cải thiện là điều hoàn toàn có thể.

Phát biểu nhân Ngày Nhà giáo thế giới, Phó Chủ tịch điều hành EC phụ trách Quyền xã hội và Kỹ năng, Việc làm chất lượng và Sự sẵn sàng Roxana Mînzatu đề cao vai trò của đội ngũ giáo viên, cho rằng giáo viên xứng đáng được bảo đảm thời gian, được đào tạo và có nguồn lực cần thiết để hoàn thành công việc thiết yếu của mình. Bà cho biết "gói biện pháp về giáo dục sắp tới sẽ giúp các nước hỗ trợ giáo viên, củng cố kỹ năng cơ bản và chuẩn bị cho giáo dục trong kỷ nguyên AI."

Gói biện pháp về giáo dục dự kiến được EC công bố vào tháng 11 tới. Gói này sẽ dựa trên các dữ liệu từ PISA 2025 để giúp các nước thành viên đẩy nhanh phản ứng và đảo ngược xu hướng suy giảm kỹ năng cơ bản.

Trước đó, trong khuôn khổ sáng kiến Liên minh Kỹ năng ra đời năm 2025, EC đã đưa ra nhiều biện pháp. Đó là Kế hoạch hành động về kỹ năng cơ bản và Kế hoạch chiến lược về giáo dục STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học).

Từ năm 2026, Khung năng lực AI cho giáo dục tiểu học và trung học do EU và OECD xây dựng cũng đã được áp dụng. Khung này giúp học sinh hiểu, đánh giá có phản biện và sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Bên cạnh đó, khuyến nghị đầu tiên của Hội đồng EU về vốn nhân lực cũng kêu gọi các nước thành viên xử lý tình trạng suy giảm kỹ năng cơ bản để nâng cao năng lực cạnh tranh./.