Các đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để Luật Đấu thầu sau khi được thông qua thực sự thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, kiểm soát quyền lực và tạo dựng niềm tin.

Sáng 6/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), các đại biểu quốc hội đề nghị làm rõ cơ chế mua sắm thuốc, thiết bị y tế, kiểm soát giá gói thầu và tăng trách nhiệm giải trình nhằm bảo vệ ngân sách, quyền lợi người bệnh.

Các đại biểu đồng thuận với việc sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu hiện hành. Việc sửa đổi này không chỉ khắc phục tình trạng phân tán bởi những lần sửa đổi, bổ sung chỉ trong hơn hai năm thi hành mà còn giúp thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng.

Giá thấp nhất không đồng nghĩa với giá trị tốt nhất

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung - Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh, Viện trưởng Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh cho hay Dự thảo đã có nhiều bước tiến vượt bậc rất đáng ghi nhận, đặc biệt, trao thêm quyền chọn cách mua, nhưng quyền chọn phải đi cùng căn cứ chọn, chuẩn giá và trách nhiệm giải trình. Với y tế, thước đo không phải hồ sơ đã đủ qui trình, đủ dấu, mà là cơ sở y tế mua đúng thứ cần dùng, đúng lúc, với tổng chi phí hợp lý và không để người bệnh chịu hậu quả khi nguồn cung đứt gãy.

Theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Điều 29 đã có phương pháp giá đánh giá và kết hợp kỹ thuật-giá, nhưng chưa buộc áp dụng chi phí vòng đời trong các gói mà chi phí vận hành, hóa chất, vật tư tiêu hao, hiệu chuẩn, bảo trì hoặc thời gian ngừng máy chiếm tỷ trọng đáng kể. Nếu chỉ chọn giá mua ban đầu thấp nhất, cơ sở y tế có thể trả nhiều hơn trong cả vòng đời thiết bị. Dự thảo Nghị định có nêu phương pháp đánh giá theo chi phí vòng đời, nhưng chỉ để các đơn vị tự chọn. Vì vậy, với gói thầu có chi phí vận hành, bảo trì hoặc vật tư tiêu hao lớn, Luật cần quy định bắt buộc phải tính tổng chi phí trong suốt thời gian sử dụng.

“Tôi đề nghị bổ sung điểm mới vào khoản 1 Điều 29: Đối với gói thầu có chi phí vận hành, bảo trì, vật tư tiêu hao hoặc chi phí liên quan đáng kể trong thời gian sử dụng, hồ sơ mời thầu phải xác định và công bố phương pháp đánh giá tổng chi phí vòng đời; tiêu chí kỹ thuật, chất lượng và chi phí phải đo lường được, gắn trực tiếp với nhu cầu sử dụng,” Đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.

Theo đại biểu Trung, Khoản 3 Điều 35 cho phép một số cơ sở y tế mua thuốc, vật tư, thiết bị không áp dụng Luật Đấu thầu, nhưng giao Chính phủ quy định việc thanh toán BHYT. Vậy, các cơ sở y tế thuộc nhóm này, nếu cung cấp dịch vụ y tế không do BHYT thanh toán thì có được tự mua sắm không áp dụng Luật đấu thầu hay không? Luật cần làm rõ, tránh phải suy diễn và khó áp dụng.

“Tôi đề nghị bổ sung vào khoản 3 điều 35: Đối với thuốc, nguyên liệu làm thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, vật tư y tế, thiết bị y tế được mua sắm bằng nguồn thu từ dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh không thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế, các cơ sở y tế quy định tại khoản này được tự quyết định việc mua sắm, không áp dụng quy định của Luật này; phải hạch toán riêng, bảo đảm công khai, minh bạch, chất lượng chuyên môn, hiệu quả và lưu trữ hồ sơ để phục vụ kiểm tra, giám sát; giao Chính phủ hướng dẫn,” Đại biểu Nguyễn Vũ Trung.

Khoản 4 cho phép trạm y tế xã mua theo kết quả thầu của cơ sở công lập, song chưa rõ cách chọn nhà cung cấp, trách nhiệm giao hàng và xử lý khi hợp đồng không bảo đảm nguồn cung. Điểm b khoản 1 Điều 36 ưu tiên thuốc trong nước, nhưng theo đại biểu Trung, cần có ngoại lệ khi thiếu hàng hoặc không phù hợp điều trị.

Minh bạch giá trong mua sắm ở lĩnh vực y tế

Đại biểu Nguyễn Hồng Việt (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên) đánh giá dự thảo luật đã chuyển mạnh từ quản lý quá trình sang quản lý kết quả, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý để cơ sở y tế chủ động mua sắm, bảo đảm thuốc, vật tư, thiết bị phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân. Đại biểu góp ý hai vấn đề.

Thứ nhất, dự thảo sau chỉnh lý vẫn chưa thống nhất một số nội dung. Tại điểm d khoản 1 Điều 3, cho phép đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ nhóm một và nhóm hai được quyết định hoạt động tự mua sắm, đấu thầu, trong khi tại khoản 7 Điều 34 lại giao Chính phủ quy định việc tổng hợp nhu cầu mua sắm của chính các đơn vị. Báo cáo 915 cũng chưa làm rõ đơn vị tự chủ nhóm một, nhóm hai phải bắt buộc hay tự nguyện tham gia đấu thầu, mua sắm tập trung.

“Bệnh viện nơi tôi công tác là một trong hai đơn vị được Ủy ban nhân dân tỉnh giao là đơn vị đấu thầu tập trung cấp địa phương cho các đơn vị y tế trên địa bàn tỉnh. Từ thực tiễn cho thấy, mua sắm tập trung thuốc có nhiều điểm mạnh như thống nhất giá thuốc trên toàn tỉnh, giảm chi phí tư vấn đấu thầu, công khai, minh bạch, có thể điều tiết và bảo đảm cung ứng thuốc cho các đơn vị trên địa bàn. Để vừa bảo đảm tự chủ cho các cơ sở y tế, vừa phát huy lợi thế của việc mua sắm, đấu thầu tập trung. Tôi đề nghị bổ sung vào cuối điểm d khoản 1 Điều 3 cụm từ: “Trừ trường hợp mua sắm hàng hóa thuộc danh mục mua sắm tập trung hoặc danh mục thuốc áp dụng hình thức đàm phán giá”. Đồng thời, cũng cần phải chỉnh lý khoản 7 Điều 34 tương ứng,” Đại biểu Nguyễn Hồng Việt nhấn mạnh.

Cùng với đó, Đại biểu Nguyễn Hồng Việt cũng đề nghị đưa vào dự thảo luật cơ chế cho cơ sở y tế được chủ động mua tối đa 12 tháng khi mua sắm tập trung chưa có kết quả đấu thầu. Hiện nội dung này mới nằm trong dự thảo nghị định, để không xảy ra đứt gãy nguồn cung.

Vấn đề thứ hai, về minh bạch giá trong mua sắm ở lĩnh vực y tế, về đàm phán giá, Đại biểu Nguyễn Hồng Việt đồng ý với ý kiến của đại biểu Mạc Trung Kiên, tỉnh Cao Bằng. Điểm d khoản 9 Điều 19 cho phép không công khai kết quả đàm phán theo yêu cầu của nhà cung cấp. Điều này được hiểu quyền quyết định không công khai đàm phán giá thuộc về bên bán. Nội dung này mâu thuẫn với điểm d khoản 4, giao cho Bộ trưởng Bộ Y tế quy định. Đại biểu đề nghị bỏ cụm từ này. Việc bảo mật giá chỉ áp dụng với thị trường, không áp dụng với việc thanh tra, kiểm tra và công khai với cơ quan bảo hiểm xã hội. Kết quả đàm phán giá của Bộ Y tế, của các bệnh viện cần được chia sẻ để các đơn vị tuyến dưới tham khảo khi thực hiện.

Bảo đảm cạnh tranh thực chất và kiểm soát giá

Tại phiên thảo luận, Đại biểu Huỳnh Kim Minh Tâm - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang đề nghị hoàn thiện Điều 34 và cụ thể hóa khoản 4, khoản 5 Điều 18 để quyền chủ động mua sắm có căn cứ rõ ràng, gắn với trách nhiệm phối hợp trong quá trình thực hiện.

Đại biểu đồng tình với cơ chế chủ động mua sắm khi chưa có kết quả lựa chọn nhà thầu, không lựa chọn được nhà thầu hoặc thỏa thuận khung đã hết hiệu lực. Tuy nhiên, trường hợp nhà thầu giao chậm, giao thiếu hoặc không đáp ứng nhu cầu sử dụng thiết yếu cần được quy định cụ thể hơn.

Theo đó, cần làm rõ khi nào đơn vị sử dụng được mua bổ sung, ai có thẩm quyền quyết định, phạm vi mua sắm và giới hạn số lượng, thời gian thực hiện. Đồng thời, phải kiểm soát tình trạng mua sắm trùng lặp hoặc lợi dụng cơ chế này để né tránh mua sắm tập trung.

Đại biểu cho rằng, trong lĩnh vực y tế, nếu hoạt động mua sắm, cung ứng bị gián đoạn, người bệnh có thể phải chờ đợi, chuyển viện hoặc phát sinh thêm chi phí. Vì vậy, cần quy định rõ trách nhiệm, thời hạn thông báo tiến độ, tình trạng cung ứng của đơn vị mua sắm tập trung và nghĩa vụ khắc phục của nhà thầu.

Đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng) cho rằng cần thiết kế cơ chế kiểm soát quyền tự chủ theo mức độ rủi ro và đặc thù của từng loại hình mua sắm.

Theo đại biểu, thực tế, mua một loại vật tư tiêu hao thông thường hoàn toàn khác với mua thuốc hiếm, thuốc cấp cứu, thiết bị chẩn đoán công nghệ cao hay vật tư xét nghiệm chuyên biệt. Mức độ cấp thiết, khả năng thay thế, số lượng nhà cung cấp và ảnh hưởng đến an toàn người bệnh đều khác nhau.

Vì vậy, không nên áp dụng một quy trình kiểm soát đồng nhất cho tất cả các trường hợp. Tôi đề nghị tại Điều 20, Điều 34 và Điều 35, cần cụ thể hóa cơ chế mua sắm phù hợp với từng nhóm hàng hóa, dịch vụ y tế; phân tầng kiểm soát theo giá trị, mức độ rủi ro, tính cấp thiết, khả năng thay thế và tác động đến chuyên môn.

“Những gói thầu có rủi ro cao cần được kiểm soát chặt chẽ; ngược lại, các nhu cầu thông thường, rủi ro thấp cần được đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian để cơ sở y tế chủ động, kịp thời phục vụ người bệnh,” Đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh.

Đại biểu Phạm Thu Xanh cũng phân tích về việc phải bảo đảm cạnh tranh thực chất và kiểm soát giá trong trường hợp thị trường chỉ có một hoặc hai nhà cung cấp đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong mua sắm thiết bị y tế. Có những thiết bị không thể lựa chọn chỉ bằng cách so sánh giá, bởi cấu hình, công nghệ, độ chính xác, khả năng tương thích và chi phí vận hành đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điều trị.

“Tôi đề nghị tại Điều 20 quy định rõ cơ chế đàm phán giá có kiểm soát đối với trường hợp chỉ có một hoặc hai chủng loại đáp ứng yêu cầu chuyên môn, trên cơ sở đánh giá chuyên môn độc lập, đối chiếu dữ liệu giá trong nước và quốc tế trong điều kiện tương đồng,” Đại biểu Phạm Thu Xanh cho hay.

Đồng thời, đại biểu cũng cho rằng cần bổ sung yêu cầu đánh giá tổng chi phí sở hữu trong suốt vòng đời thiết bị, bao gồm vật tư tiêu hao, bảo trì, sửa chữa, đào tạo và vận hành; kiểm soát việc xây dựng cấu hình kỹ thuật để tránh định hướng vào một nhà cung cấp. Tại Điều 35, cần bảo đảm tiêu chí lựa chọn không chỉ phản ánh giá mua ban đầu mà còn phản ánh chất lượng và hiệu quả sử dụng thực tế.

Vì vậy, các đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để Luật Đấu thầu sau khi được thông qua thực sự thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, kiểm soát quyền lực và tạo dựng niềm tin./.