Việc đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng kênh phân phối, tăng cường kết nối thị trường sẽ giúp trái cây Lục Ngạn giảm phụ thuộc vào cách thu mua truyền thống, nâng cao khả năng cạnh tranh, giá trị sản phẩm.

Là vùng trọng điểm cây ăn quả của thành phố Bắc Ninh, xã Lục Ngạn nổi tiếng với những vùng trồng vải thiều, cam, bưởi và nhiều loại trái cây đặc sản.

Những ngày này, nông dân địa phương đang tập trung chăm sóc vườn cây, chuẩn bị bước vào mùa quả chín. Cùng với sự chủ động nâng cao chất lượng sản phẩm của nhà vườn, chính quyền địa phương đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối thị trường, mở rộng đầu ra, nâng cao giá trị trái cây và thu nhập cho người dân.

Chăm chút vườn cây, đón mùa quả chín

Tại thôn Tân Quang, xã Lục Ngạn, vườn cam của gia đình ông Nguyễn Đắc Bích đang bước vào giai đoạn chuẩn bị thu hoạch. Trên diện tích khoảng 11.000 m², gia đình ông phát triển nhiều loại cây ăn quả; trong đó, chủ lực là cam vinh và cam canh.

Những năm gần đây, ông chuyển đổi một phần diện tích vải thiều già cỗi sang trồng cam bằng phương pháp ghép mắt trên gốc bưởi Diễn và một số giống bưởi khác. Mỗi năm, vườn cho thu hoạch hàng chục tấn cam các loại.

Theo ông Bích, thời điểm này, quả cam đã gần chín, hiện ông phải đặc biệt chú trọng chế độ nước tưới, bổ sung kali để tăng độ ngọt, đồng thời thường xuyên kiểm tra, phòng trừ sâu bệnh, nhất là rệp sáp và nhện đỏ. Việc chăm sóc phải được duy trì đến sát thời điểm thu hoạch nhằm bảo đảm mẫu mã và chất lượng quả.

Ông Nguyễn Đắc Bích chia sẻ, lợi thế của cây ăn quả Lục Ngạn là điều kiện thổ nhưỡng đất đồi, khí hậu có bốn mùa rõ rệt, phù hợp với nhiều loại cây trồng. Bên cạnh kinh nghiệm sản xuất, người dân ngày càng tiếp cận và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào chăm sóc, điều tiết sản lượng, nâng cao chất lượng quả.

Không chỉ chú trọng năng suất, mẫu mã quả, gia đình ông Bích còn đặc biệt quan tâm đến chất lượng và an toàn thực phẩm. Trong quá trình chăm sóc, gia đình ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh để cải tạo đất, tăng sức khỏe cho cây; đồng thời tuân thủ hướng dẫn của cán bộ chuyên môn trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, lựa chọn đúng loại thuốc, đúng liều lượng và bảo đảm thời gian cách ly trước thu hoạch.

Theo ông Bích, sản xuất trái cây muốn duy trì được đầu ra lâu dài thì trước hết phải bảo đảm chất lượng, an toàn cho người tiêu dùng và tạo được niềm tin với khách hàng.

Những ngày này, không khí tại các vùng trồng cây ăn quả ở Lục Ngạn trở nên nhộn nhịp hơn. Trên các triền đồi, nhà vườn tất bật cắt tỉa cành, vệ sinh vườn cây, bọc quả và kiểm tra độ chín, chất lượng từng loại trái cây để chuẩn bị cho mùa thu hoạch. Tại nhiều khu vườn, thương lái đã bắt đầu tìm đến khảo sát, lựa chọn và đặt mua sản phẩm.

Bên cạnh các đầu mối thu mua, một số nhà vườn cũng đón khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm không gian miệt vườn, tìm hiểu quy trình chăm sóc và thưởng thức trái cây tại chỗ. Đặc biệt, thời điểm này, nhiều khách hàng cá nhân tìm đến tận vườn lựa chọn những quả bưởi đẹp, đều, mẫu mã bắt mắt để chưng trên bàn thờ, bày mâm ngũ quả trong dịp Tết Nguyên đán. Không khí mua bán, tham quan ngày càng sôi động cũng là tín hiệu tích cực, mở đầu cho mùa tiêu thụ trái cây cuối năm tại địa phương

Tại vườn bưởi nhà ông Vi Văn Khường, thôn Tam Đồng, hiện có khoảng 3 ha cây ăn quả; trong đó, chủ yếu là bưởi Diễn, bưởi Sửu cùng nhiều giống cam khác. Gắn bó với cây ăn quả từ năm 2001, ông Khường đã nhiều lần chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo nhu cầu thị trường, từ vải thiều, hồng sang các loại cây có múi.

Ông Khường cho biết, với khoảng 500 gốc bưởi, năm nay, vườn bưởi của gia đình ông dự kiến cho sản lượng khoảng 30 tấn. Để có được những quả bưởi chất lượng, gia đình kết hợp sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, chú trọng chăm sóc và điều tiết nước tưới theo diễn biến thời tiết.

Theo ông Khường, những năm gần đây, người tiêu dùng ưa chuộng bưởi Diễn và bưởi Sửu của gia đình. Thông thường, từ cuối tháng 10 đến đầu tháng 11 âm lịch, thương lái quen bắt đầu đến tận vườn khảo sát, lựa chọn và thu mua. Gia đình thường chia sản lượng cho một số đầu mối thu mua để duy trì quan hệ hợp tác lâu dài, bảo đảm đầu ra cho sản phẩm. Điều ông mong muốn nhất là thị trường ổn định, giá bán tốt hơn để bù đắp chi phí và công sức đầu tư.

Từ những vườn cây như gia đình ông Bích, ông Khường có thể thấy, sản xuất trái cây ở Lục Ngạn đang từng bước chuyển theo hướng đa dạng hóa sản phẩm, chú trọng chất lượng và đáp ứng yêu cầu thị trường.

Theo bà Nguyễn Thành Ngọc, Phó Trưởng phòng Tài chính xã Lục Ngạn cho biết: Hiện trên địa bàn xã có có khoảng 650 ha cam, quýt, bưởi, năng suất ước đạt 16 tấn/ha, sản lượng khoảng 10.400 tấn; diện tích táo đạt 535,5 ha, sản lượng ước đạt 8.032 tấn. Ngoài ra, xã còn có các vùng trồng nhãn, na, hồng, chuối và nhiều loại cây ăn quả khác, góp phần tạo nguồn cung trái cây đa dạng quanh năm.

Cùng với việc chăm sóc cây trồng, địa phương đang triển khai sản xuất theo hướng an toàn, nâng cao chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Trong đó, chứng nhận VietGAP đối với cây táo, cam, bưởi; công tác rà soát mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói cũng được phối hợp triển khai nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý và tiêu thụ sản phẩm.

Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng đầu ra cho trái cây

Xác định tiêu thụ là khâu quan trọng quyết định hiệu quả sản xuất, xã Lục Ngạn chủ động triển khai nhiều giải pháp xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu đối với các sản phẩm cam, bưởi và trái cây đặc trưng.

Theo ông Nguyễn Văn Năng, Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch Hội đồng Nhân dân xã Lục Ngạn ngay từ đầu năm, địa phương đã xây dựng kế hoạch xúc tiến thương mại theo từng nhóm sản phẩm, trước hết là vải thiều, tiếp đó là cam, bưởi và các loại trái cây khác như táo, ổi, chuối.

Không chỉ duy trì các kênh tiêu thụ truyền thống thông qua thương lái, chợ đầu mối, địa phương còn chú trọng mở rộng tiêu thụ qua hệ thống siêu thị, sàn thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội như TikTok Shop, Shopee.

Hoạt động livestream bán hàng tại vườn, giới thiệu sản phẩm thông qua các nhà sáng tạo nội dung được khuyến khích nhằm đưa hình ảnh vùng trồng và sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng.

Để hỗ trợ người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia các kênh bán hàng hiện đại, xã quan tâm hướng dẫn xây dựng tem nhãn, bao bì, mã QR truy xuất nguồn gốc; tổ chức tuyên truyền, tập huấn kỹ năng ứng dụng công nghệ số trong quảng bá và tiêu thụ nông sản. Các tổ chức đoàn thể như Hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ cũng được huy động tham gia hỗ trợ hội viên tiếp cận phương thức kinh doanh mới.

Theo kế hoạch xúc tiến thương mại năm 2026, xã Lục Ngạn dành kinh phí 1,1 tỷ đồng để triển khai các hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm; tham gia hội chợ, triển lãm, sự kiện xúc tiến thương mại trong và ngoài nước; đồng thời tổ chức khảo sát tại các siêu thị, chợ đầu mối lớn ở miền Nam để tìm hiểu nhu cầu, tiêu chuẩn chất lượng, quy cách đóng gói và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, địa phương hướng tới kết nối trực tiếp nhà vườn, hợp tác xã với doanh nghiệp, nhà phân phối, từng bước hình thành các mối liên kết tiêu thụ ổn định.

Cùng với đó, xã lựa chọn các sản phẩm có chất lượng, nguồn gốc rõ ràng để trưng bày, giới thiệu tại các hội nghị, sự kiện xúc tiến thương mại; tăng cường quảng bá hình ảnh trái cây Lục Ngạn trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số. Địa phương cũng dự kiến đưa các sản phẩm đặc trưng như cam, bưởi, ổi, chuối tham gia các hoạt động giới thiệu tại Lễ hội trái cây Bắc Ninh vào tháng 12/2026.

Việc đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng kênh phân phối và tăng cường kết nối thị trường được kỳ vọng sẽ giúp trái cây Lục Ngạn giảm phụ thuộc vào phương thức thu mua truyền thống, nâng cao khả năng cạnh tranh và giá trị sản phẩm.

Quan trọng hơn, khi người trồng chú trọng chất lượng, chính quyền chủ động kết nối thị trường và doanh nghiệp cùng tham gia xây dựng chuỗi tiêu thụ, trái cây Lục Ngạn sẽ có thêm cơ hội khẳng định thương hiệu, mang lại thu nhập ổn định hơn cho người nông dân./.