Bộ Y tế dồn nguồn lực xây dựng Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, đồng thời, số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu.

Tiến sỹ Chu Quốc Thịnh - Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho hay, nhằm thể chế hóa tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ Y tế đã chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, cơ quan liên quan dồn nguồn lực xây dựng Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; đồng thời, số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông.

Đây là ba trụ cột chính sách lớn nhằm kiến tạo giải pháp căn cơ để kiểm soát xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ khâu sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt ban đầu cho đến quá trình lưu thông, chế biến và tiêu dùng cuối cùng.

Chủ động ngăn chặn nguy cơ ngay từ gốc

Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, việc phòng ngừa và phát hiện các rủi ro từ thực phẩm, góp phần bảo đảm sức khỏe con người là chỉ đạo xuyên suốt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong việc thiết lập một hệ sinh thái thực phẩm minh bạch, an toàn, coi sức khỏe và tính mạng của nhân dân là mục tiêu tối thượng. Từ Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đến Thông báo số 15 về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm về Cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hoá chủ trương của Đảng về an toàn thực phẩm.

Ông Thịnh phân tích, đối với Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, nội dung trọng tâm hướng tới việc thay đổi căn bản tư duy quản lý từ trạng thái “chạy theo xử lý phần ngọn” sang chủ động “ngăn chặn nguy cơ ngay từ gốc.”

Dự thảo tập trung thiết lập cơ chế quản lý dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng với mục tiêu giám sát, bảo đảm an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm từ sản xuất ban đầu (trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ) đến sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông trên thị trường, hướng tới phương thức kiểm soát an toàn thực phẩm của các nước phát triển.

Cùng với đó, việc từng bước hướng tới quản lý an toàn thực phẩm bằng dữ liệu đã được số hóa và hệ thống thông tin dữ liệu quốc gia liên thông sẽ thúc đẩy công tác quản lý an toàn thực phẩm được đồng bộ, rút ngắn thời gian giải quyết nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố, truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố về an toàn thực phẩm cũng như công tác kiểm tra thực phẩm trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Việc xây dựng hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương làm cơ sở quản lý an toàn thực phẩm trong toàn chuỗi cung ứng.

Đối với Dự thảo Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, ông Thịnh cho hay, mục tiêu cốt lõi là xóa bỏ triệt để tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo trách nhiệm giữa các Bộ, ngành hiện nay. Việc quy về một mối kiểm soát sẽ giúp dòng chảy thông tin thông suốt, tối ưu hóa năng lực giám sát toàn diện chuỗi cung ứng, từ đó giúp cơ quan chức năng nhanh chóng khoanh vùng, xử lý dứt điểm các sự cố mất an toàn thực phẩm ngay khi vừa phát sinh.

Đặc biệt, bên cạnh những giải pháp mang tính chiến lược dài hạn về mặt thể chế, Chính phủ và Bộ Y tế thường xuyên, liên tục có các chỉ đạo bám sát với thực tế trong cuộc sống. Công tác quản lý triển khai song song cả trên chính sách và siết chặt tại các điểm nóng có nguy cơ bùng phát ngộ độc cao trong đời sống thường nhật. Trọng tâm là việc quản lý nghiêm ngặt các bếp ăn tập thể phục vụ hàng triệu suất ăn mỗi ngày tại các khu công nghiệp, trường học bằng cách kiểm soát tận gốc nguồn nguyên liệu đầu vào và bắt buộc lưu mẫu thức ăn đúng quy trình.

“Cùng với đó, loại hình thức ăn đường phố khó quản lý do tính chất nhỏ lẻ, di động cũng được các địa phương tăng cường kiểm tra định kỳ lẫn đột xuất, hướng dẫn người kinh doanh tuân thủ 10 nguyên tắc vàng về vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời phát huy vai trò giám sát của chính quyền cấp xã - nơi sát người dân nhất,” ông Thịnh nhấn mạnh.

Thiết lập hệ sinh thái thực phẩm minh bạch

Năm 2026, Ngày An toàn Thực phẩm thế giới diễn ra trong tháng 6 với chủ đề: “Từ gánh nặng đến giải pháp - thực phẩm an toàn khắp mọi nơi.” Thông điệp này đòi hỏi chuỗi giá trị thực phẩm phải được kiểm soát liên tục, không đứt đoạn.

Theo Bộ Y tế, năm 2026, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm đã ban hành Kế hoạch Tháng hành động vì an toàn thực phẩm với chủ đề “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố.”

Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm cho biết, trong 1 tháng từ ngày 15/4-15/5/2026, các Đoàn liên ngành Trung ương và địa phương đã kiểm tra 62.052 cơ sở, phát hiện 5.749 cơ sở vi phạm về an toàn thực phẩm, đã xử lý 3.687 cơ sở với số tiền phạt hơn 22,4 tỷ đồng. Cơ quan chức năng cũng đã đình chỉ hoạt động 29 cơ sở và chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra 17 trường hợp có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng.

Thời gian qua, công tác thanh tra, kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung kiểm tra đối với một số cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; cơ sở có bếp ăn tập thể, kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố. Các đoàn kiểm tra chú trọng kiểm soát những đầu mối sản xuất, nhập khẩu, chợ đầu mối, trung tâm thương mại, siêu thị, chợ truyền thống, cơ sở giết mổ, vận chuyển thực phẩm; đồng thời kiểm soát chặt chẽ hoạt động buôn lậu, hàng giả, hàng không bảo đảm chất lượng, hết hạn sử dụng...

Cùng với việc kiểm tra, giám sát; công tác thông tin, giáo dục và truyền thông được các cơ quan quản lý nhà nước xác định là giải pháp tiên quyết, với mục tiêu cao nhất là đẩy mạnh tuyên truyền để thay đổi hành vi của toàn xã hội. Đối với người sản xuất, chăn nuôi và chế biến, tuyên truyền gắn liền với việc thay đổi thói quen lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất độc hại, hướng họ dịch chuyển tư duy sang canh tác an toàn, có trách nhiệm giải trình.

Đối với người tiêu dùng, các chương trình truyền thông tập trung hình thành thói quen 'nói không' với thực phẩm bẩn, thực phẩm không rõ nguồn gốc; chủ động quét mã QR truy xuất dữ liệu và hình thành phản xạ tự nhiên trong việc giám sát, phát giác các cơ sở làm ăn chộp giật.

“Sự thay đổi hành vi mang tính bền vững này từ cả phía cung và phía cầu chính là giải pháp gốc rễ để triệt tiêu các nguy cơ mất an toàn, đưa việc thực hành vệ sinh thực phẩm trở thành một nét văn hóa ứng xử tự giác trong đời sống hàng ngày,” Tiến sỹ Chu Quốc Thịnh nhấn mạnh./.