AI4CRIS 2026 nhấn mạnh mục tiêu làm chủ AI, mật mã hậu lượng tử, bảo đảm an toàn thông tin; đồng thời thúc đẩy hợp tác liên ngành và phát triển hệ sinh thái AI an toàn, tin cậy.

Ngày 14/8, tại Hà Nội, Hội thảo khoa học quốc gia “Trí tuệ nhân tạo cho Mật mã và An toàn thông tin” (AI4CRIS 2026) diễn ra với thông điệp về yêu cầu làm chủ trí tuệ nhân tạo (AI), bảo đảm an toàn thông tin và chủ động trước những nguy cơ mới từ AI cũng như máy tính lượng tử.

Phát biểu khai mạc, Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, dẫn Báo cáo an ninh mạng năm 2025 của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho biết các hệ thống thông tin tại Việt Nam đã phải đối mặt với gần 552.000 cuộc tấn công mạng. Đáng chú ý, tỷ lệ cơ quan, doanh nghiệp ghi nhận tổn hại thực tế do tấn công mạng tăng từ 46,15% lên 52,3%.

Theo Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, những con số này cho thấy các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, có chủ đích và gây thiệt hại sâu hơn, trong đó AI đang làm thay đổi đáng kể cả năng lực tấn công và phòng thủ.

Chủ động trước cuộc chuyển đổi mật mã hậu lượng tử

Một trong những vấn đề chiến lược được Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ nhấn mạnh là nguy cơ từ máy tính lượng tử đối với các hệ thống mật mã hiện nay.

Theo đó, việc Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Hoa Kỳ công bố bộ ba tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử đầu tiên vào tháng 8/2024 đã mở đầu quá trình chuyển đổi hạ tầng mật mã trên toàn cầu.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm cho rằng việc chủ động nghiên cứu, làm chủ công nghệ mật mã hậu lượng tử không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm an toàn thông tin trong dài hạn.

Đề án phát triển hệ thống mật mã kháng lượng tử giai đoạn 2026-2035 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tạo cơ sở để Việt Nam từng bước tăng cường năng lực bảo vệ an toàn thông tin và chủ quyền số quốc gia.

Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm cũng nhấn mạnh, mật mã và an toàn thông tin không chỉ là những giải pháp kỹ thuật mà đã trở thành nền tảng của niềm tin số, gắn trực tiếp với bảo vệ dữ liệu, hạ tầng số trọng yếu và lợi ích quốc gia.

AI không phải câu chuyện riêng của công nghệ

Từ góc nhìn khoa học chính trị và quản trị quốc gia, Phó giáo sư - Tiến sỹ Lê Hải Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, cho rằng AI đang đặt ra những vấn đề vượt xa phạm vi công nghệ.

Ông nhấn mạnh ba yêu cầu có quan hệ chặt chẽ với nhau: nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và dữ liệu; phát triển, ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm và đáng tin cậy; phát triển nguồn nhân lực có khả năng làm chủ và quản trị AI.

Theo PGS.TS. Lê Hải Bình, công nghệ cần được đặt trong mối quan hệ với thể chế, quản trị, pháp luật, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Ngược lại, khoa học chính trị, khoa học xã hội và quản lý quốc gia cũng cần hiểu sâu hơn về công nghệ và AI để dự báo, kiến tạo chính sách và dẫn dắt sự phát triển.

Đáng chú ý, ông cho rằng nguồn nhân lực trong kỷ nguyên AI không chỉ cần các chuyên gia công nghệ mà còn cần đội ngũ lãnh đạo, quản lý, hoạch định chính sách, nhà báo và người làm truyền thông có năng lực số, hiểu khả năng, giới hạn của công nghệ và nhận diện được các rủi ro.

Không một cơ quan có thể tự mình giải quyết bài toán AI

Giáo sư - Tiến sỹ Nguyễn Thanh Thủy, Chủ tịch Câu lạc bộ các Khoa-Trường-Viện Công nghệ thông tin-Truyền thông Việt Nam (FISU Việt Nam), cho rằng AI đã trở thành công nghệ chiến lược, hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội.

Tuy nhiên, AI cũng đặt ra những thách thức lớn đối với an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư, phòng chống thông tin sai lệch và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Vì vậy, AI “không chỉ cần thông minh mà còn phải an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm”.

Theo Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Thanh Thủy, AI4CRIS là một mắt xích trong chuỗi diễn đàn “AI4...” nhằm kết nối các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng AI trong từng lĩnh vực.

Ông cho rằng cần hình thành một hệ sinh thái hợp tác rộng mở, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, các viện và trường đại học làm nghiên cứu, doanh nghiệp đưa công nghệ vào thực tiễn và các tổ chức nghề nghiệp đóng vai trò kết nối cộng đồng.

Hơn 40 báo cáo khoa học về AI và an toàn thông tin

Tại hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia tập trung trao đổi về chính sách và quản trị AI an toàn; bảo vệ dữ liệu và hạ tầng số trọng yếu; phát hiện, ứng phó các mối đe dọa an ninh mạng; phòng, chống thông tin sai lệch; AI cho bảo mật và mật mã hậu lượng tử.

Hội thảo có 6 báo cáo mời, 1 phiên thảo luận bàn tròn và hơn 40 báo cáo khoa học, được tổ chức trong 6 phiên chuyên đề.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng AI đang mở ra những cơ hội lớn để nâng cao năng lực bảo vệ an toàn thông tin, nhưng đồng thời tạo ra những rủi ro mới. Do đó, cùng với phát triển công nghệ, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường năng lực tự chủ về công nghệ, dữ liệu.

Những kết quả nghiên cứu được chia sẻ tại AI4CRIS 2026 được kỳ vọng góp phần thúc đẩy ứng dụng AI theo hướng an toàn, tin cậy, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ lõi và bảo vệ không gian mạng quốc gia./.