Từ những căn nhà mới đến hỗ trợ y tế, sinh kế và phục hồi chức năng, các chính sách và hoạt động xã hội đang tiếp thêm điểm tựa cho nạn nhân da cam và gia đình vượt qua di chứng chiến tranh.

65 năm đã trôi qua kể từ ngày 10/8/1961-thời điểm quân đội Mỹ bắt đầu tiến hành các hoạt động phun rải chất độc hóa học quy mô lớn tại Việt Nam.

Hậu quả của cuộc chiến tranh hóa học vẫn còn dai dẳng đến hôm nay, để lại những tổn thương nặng nề đối với môi trường, sức khỏe con người và các thế hệ sau.

Trong hành trình khắc phục hậu quả chiến tranh, chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam/dioxin, Đảng, Nhà nước luôn xác định đây là vấn đề có ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc; là trách nhiệm lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước

Trong suốt nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn quan tâm đến công tác chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin; đồng thời triển khai nhiều chính sách đối với người có công, người khuyết tật và những đối tượng chịu hậu quả của chiến tranh.

Sau ngày đất nước thống nhất, cùng với quá trình hàn gắn vết thương chiến tranh, chính sách đối với người có công, người bị ảnh hưởng bởi chất độc hóa học từng bước được xây dựng, bổ sung và hoàn thiện.

Ngày 1/3/1999, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 33/1999/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam.

Chức năng, nhiệm vụ của Ban này là xây dựng kế hoạch dài hạn và kế hoạch hàng năm; chỉ đạo, quản lý và tổ chức triển khai kế hoạch khắc phục hậu quả chất độc hoá học từ trung ương đến địa phương.

Sau đó, chính sách xã hội nói chung, chính sách đối với những người kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học nói riêng càng được quan tâm giải quyết.

Năm 2002, Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng kết luận: giải quyết hậu quả chất độc da cam là vấn đề lâu dài, nhưng cũng là vấn đề rất cấp bách. Vì thế, cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để giải quyết có hiệu quả; có chế độ, chính sách và đầu tư kinh phí phù hợp để hỗ trợ, chăm sóc, chữa trị cho các nạn nhân; tăng cường vận động một số nước, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ... có khả năng hỗ trợ khắc phục hậu quả và giúp đỡ các nạn nhân.

Ngày 5/7/2004, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 120/2004/QĐ-TTg về một số chế độ đối với người tham gia kháng chiến và con đẻ của họ bị hậu quả do nhiễm chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam.

Ngày 18/12/2009, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Thông báo kết luận số 292-TB/TW, về giải quyết hậu quả chất độc hoá học và công tác chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam, tổ chức hoạt động của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam.

Thông báo chỉ rõ: “Các cấp ủy đảng, chính quyền cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và có những biện pháp tiến hành cụ thể để giải quyết tốt nhiệm vụ này.”

Đặc biệt, Chỉ thị số 43-CT/TW ngày 14/5/2015 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong giải quyết hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam đã tạo cơ sở quan trọng để huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị tham gia công tác này.

Sau hơn 10 năm triển khai, nhận thức và hành động của các cấp, các ngành có nhiều chuyển biến; công tác chăm sóc nạn nhân, xử lý ô nhiễm dioxin, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế đạt nhiều kết quả tích cực.

Năm 2026, công tác này có thêm một bước phát triển khi lần đầu tiên chương trình hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát được thực hiện đối với con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học trên phạm vi cả nước.

Tháng 3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công văn số 270/TTg-KGVX, thống nhất chủ trương hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học từ nguồn Quỹ "Vì người nghèo" Trung ương còn chưa sử dụng.

Điều đáng chú ý là lần đầu tiên chương trình hỗ trợ nhà ở được triển khai riêng đối với con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học.

Điều đó cho thấy chính sách khắc phục hậu quả da cam không còn tập trung vào người có công trực tiếp mà đã mở rộng tới các thế hệ vẫn đang chịu ảnh hưởng của di chứng chiến tranh.

Đến cuối tháng 7/2026, đã có 2.092 căn nhà được khởi công, gần 900 căn hoàn thành, hơn 44.000 ngày công của cán bộ, chiến sỹ quân đội được huy động tham gia xây dựng, sửa chữa nhà ở cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học..

Cùng với đó, Nhà nước duy trì nguồn lực lớn để thực hiện các chế độ trợ cấp, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng và bảo đảm an sinh cho người bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam. Mỗi năm, ngân sách dành trên 10.000 tỷ đồng để thực hiện các chế độ, chính sách liên quan.

Sự chung tay của các cấp, các ngành và chính quyền địa phương

Sự quan tâm, chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam còn được cụ thể hóa bằng trách nhiệm của các cấp, các ngành và chính quyền địa phương. Từ Trung ương đến cơ sở, nhiều chương trình, hoạt động thiết thực được triển khai nhằm chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân; vận động nguồn lực xã hội; xây dựng nhà tình nghĩa, trao sinh kế, hỗ trợ vốn, khám chữa bệnh, phục hồi chức năng, tặng học bổng, trợ giúp trẻ em là con, cháu nạn nhân có hoàn cảnh khó khăn.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên có vai trò quan trọng trong việc tập hợp, vận động các tầng lớp nhân dân chung tay chăm lo cho nạn nhân chất độc da cam. Tinh thần tương thân tương ái được chuyển hóa thành nhiều hoạt động cụ thể, góp phần tạo nên mạng lưới hỗ trợ rộng khắp, đưa sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đến gần hơn với từng gia đình, từng nạn nhân.

Như Phong trào “Hành động Vì nạn nhân chất độc da cam,” do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát động tháng 6/2011, đã lan tỏa sâu rộng, thu hút sự quan tâm, hưởng ứng tích cực của cộng đồng xã hội, của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, góp phần xoa dịu nỗi đau da cam.

Phong trào “Hành động Vì nạn nhân chất độc da cam” không chỉ là những cuộc vận động quyên góp, trao tặng quà hay hỗ trợ vật chất. Điều quan trọng hơn là phong trào đã góp phần nâng cao nhận thức xã hội về hậu quả lâu dài của chất độc hóa học; khơi dậy lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm và nghĩa tình đồng bào; biến sự sẻ chia thành những hành động cụ thể, thường xuyên và thiết thực.

Các cấp Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam cũng đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong vận động xã hội tham gia chăm lo nạn nhân da cam.

Từ khi thành lập đến hết năm 2025, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin các cấp đã vận động được 5.086 tỷ đồng để hỗ trợ, chăm sóc nạn nhân; trong đó, đã hỗ trợ xây dựng, sửa chữa 15.266 căn nhà tình nghĩa; tặng 6.104.113 lượt suất quà trong các dịp lễ, Tết; nuôi dưỡng thường xuyên 6.163 nạn nhân tại các Trung tâm Bảo trợ xã hội Nạn nhân chất độc da cam và trong cộng đồng; trợ cấp học bổng, tạo việc làm cho 53.060 nạn nhân; hỗ trợ vốn sinh kế cho 9.868 gia đình nạn nhân; hàng nghìn nạn nhân được phục hồi chức năng, tẩy độc tại Trung tâm Bảo trợ xã hội Nạn nhân chất độc da cam của Trung ương Hội và các địa phương...

Nếu chính sách của Đảng và Nhà nước tạo nền tảng và nguồn lực chủ yếu để bảo đảm an sinh, thì phong trào xã hội hóa đã góp phần khơi dậy và lan tỏa trách nhiệm của cộng đồng.

Đằng sau mỗi chính sách, mỗi chương trình, mỗi hoạt động hỗ trợ là một quan điểm mang tính nhân văn sâu sắc: không để những người đã chịu mất mát vì chiến tranh tiếp tục bị bỏ lại phía sau.

Chăm sóc nạn nhân chất độc da cam vì thế không đơn thuần là thực hiện một chính sách an sinh xã hội, mà còn là trách nhiệm đối với lịch sử, là sự tri ân đối với những người đã hy sinh, cống hiến cho độc lập, tự do của Tổ quốc và là biểu hiện sinh động của truyền thống nhân nghĩa Việt Nam.

Tấm lòng của bạn bè quốc tế với nạn nhân da cam Việt Nam

Sự hỗ trợ to lớn, có ý nghĩa thiết thực của bạn bè quốc tế trong những năm qua đối với nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, góp phần quan trọng vào công tác chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam, đồng thời động viên, khích lệ tinh thần nạn nhân chất độc da cam cố gắng vươn lên trong cuộc sống.

Có thể kể đến Dự án của tổ chức Chữ Thập xanh (Thụy sỹ) hỗ trợ dự án giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam và nhân viên tại Trung tâm Bảo trợ nạn nhân chất độc da cam và Trẻ em bất hạnh thành phố Đà Nẵng, giai đoạn 2023-2024, tổng số tiền hơn 1 tỷ đồng; Tổ chức Quỹ Nhi đồng liên hợp quốc UNICEF hỗ trợ dự án thân thiện với trẻ em giai đoạn 2023-2026 là 50.000 USD.

Ngoài ra, thông qua sự giới thiệu của Trung ương Hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam; Sở Ngoại vụ thành phố Đà Nẵng và Liên hiệp các tổ chức hữu nghị và các đối tác quốc tế, Hội đã đón tiếp và làm việc với gần 60 tổ chức và hơn 300 lượt cá nhân người nước ngoài như Đại học Kyoto Sangyo và Đại học Meiji (Nhật Bản); Đoàn Miss Universe Australia Charity; Tổ chức Jica (Nhật Bản); Đoàn Y-Bác sỹ Tổ chức MOA (Hoa Kỳ); Tổ chức Cựu Chiến binh vì hòa bình; Phái đoàn bang Thuringia (Đức); Đoàn người Khuyết tật (Thái Lan)...

Năm 2023, Hạ nghị viện Vương quốc Bỉ cũng đã thông qua Nghị quyết ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam với sự đồng thuận tuyệt đối. Sau nghị quyết, nhiều nội dung hợp tác đã được triển khai.

Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và chính quyền Vùng Brussels đã trao đổi Thỏa thuận nguyên tắc về hỗ trợ khắc phục hậu quả chất độc da cam tại Việt Nam.

Cùng với đó, Quỹ Aquitara Impact Fund 1 (AIF1) triển khai các chương trình hỗ trợ sinh kế theo hướng tạo việc làm và tăng thu nhập cho nạn nhân.

Mô hình cửa hàng tiện lợi "An Vui Mart" tại Đồng Nai bước đầu mang lại hiệu quả khi các hộ tham gia đều duy trì được hoạt động kinh doanh có lãi. Quỹ dự kiến mở rộng mô hình tới Hà Nội và Hưng Yên với hơn 130 cửa hàng, tổng kinh phí khoảng 25 tỷ đồng.

Bên cạnh đó là Dự án hỗ trợ người khuyết tật tại các địa phương bị phun rải nặng chất độc da cam do Chính phủ Việt Nam và Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) phối hợp triển khai tại Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Đồng Nai, Tây Ninh với tổng kinh phí cam kết 65 triệu USD, sau đó, phía Hoa Kỳ bổ sung thêm 30 triệu USD để mở rộng dự án.

Đến nay, hơn 32.000 người khuyết tật và nạn nhân chất độc da cam đã được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, hỗ trợ sinh kế và hòa nhập cộng đồng. Chính phủ Hoa Kỳ tăng cường hợp tác xử lý ô nhiễm dioxin tại các điểm nóng ở Việt Nam.

Cùng với đó, nhiều tổ chức quốc tế, như Quỹ Aquitara, tổ chức ABLE, tổ chức CRS… đã triển khai hiệu quả nhiều chương trình hỗ trợ nạn nhân.

Cuộc đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam Việt Nam nhận được sự đồng tình, ủng hộ rộng rãi của bạn bè quốc tế. Nhìn lại chặng đường 65 năm, những kết quả đạt được trong khắc phục hậu quả chất độc da cam/dioxin là rất đáng trân trọng.

Tuy nhiên, hậu quả da cam vẫn còn rất nặng nề và lâu dài. Vẫn còn những nạn nhân cần được chăm sóc, những gia đình cần được hỗ trợ, những vùng đất cần tiếp tục xử lý ô nhiễm và những thế hệ bị ảnh hưởng cần được đồng hành.

Vì vậy, công cuộc khắc phục hậu quả chất độc da cam vẫn là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, nguồn lực và sự chung tay của toàn xã hội và bạn bè quốc tế./.